Elmi bazalar, beynəlxalq jurnallar, qrant proqramları — hamısı artıq bir şeyi soruşur: ORCID iD-iniz varmı?
Azərbaycan alimlərinin çoxu bu suala ya cavab verə bilmir, ya da səhv cavab verir. Çünki ORCID nə h-indeksin hesablandığı yer, nə də sadəcə «başqa bir profil»dir. Bu — elmi kimliyinizin rəqəmsal pasportunudur.
2026-cı ildə AAK professor elmi adı üçün h-indeks tələbini rəsmiləşdirdi. Scopus-da düzgün atribusiya olmadan h-indeks parçalanır. ORCID olmadan düzgün atribusiya mümkün deyil. Zəncir budur.
Bu məqalədə: ORCID nədir, AAK tələbləri ilə əlaqəsi nədir, Scopus və WoS ilə necə inteqrasiya olunur, azərbaycanlı alimlərə xas 5 tipik səhv — və profili necə düzgün qurmaq olar.
ORCID nədir — bir dəfə başa düşün, ömür boyu istifadə et
ORCID (Open Researcher and Contributor ID) — tədqiqatçıları addan asılı olmayaraq unikal şəkildə identifikasiya edən beynəlxalq sistem. Format: 16 rəqəm — 0000-0001-2345-6789.
2026-cı il üçün əsas rəqəmlər: 192 ölkədə 1 492 üzv təşkilat, 10,6 milyondan çox aktiv tədqiqatçı.
ORCID-i digər identifikatorlardan fərqləndirən üç şey:
- Scopus Author ID — Elsevier tərəfindən avtomatik yaradılır, Siz idarə etmirsiniz;
- Web of Science ResearcherID — Clarivate tərəfindən idarə olunur;
- ORCID iD — özünüz yaradırsınız, ömür boyu sahibi Siz olursunuz. İnstitut dəyişsəniz, ad dəyişsəniz, ölkə dəyişsəniz — ORCID qalır.
Azərbaycan alimlərinin əksəriyyəti üçün ORCID xüsusilə vacibdir: adların latın, kiril, ingilis variantları Scopus-da 3–5 ayrı profil yaradır. ORCID bu parçalanmanı aradan qaldırır.
ORCID və AAK: rəsmi tələb yoxdur, amma onsuz olmur
Birbaşa sual: AAK ORCID tələb edirmi?
Cavab: 2026-cı ilin iyun ayına qədər AAK ORCID-i məcburi etməyib. Rəsmi sənədlərdə — nə 2019-cu il, nə 2022-ci il, nə də 2026-cı ilin mart Fərmanında — ORCID birbaşa qeyd edilmir.
Amma bu o demək deyil ki, ORCID lazımsızdır. Əksinə.
AAK nə tələb edir — və ORCID niyə bunun açarıdır
AAK elmi dərəcə və adlar üçün Scopus/WoS-da nəşrləri tələb edir:
| Elmi dərəcə / ad | Minimum Scopus/WoS tələbi |
|---|---|
| Fəlsəfə doktoru — humanitar | 1 məqalə beynəlxalq bazada |
| Fəlsəfə doktoru — təbiət elmləri | 2 məqalə Scopus/WoS-da |
| Elmlər doktoru | 6 nüfuzlu xarici jurnalda |
| Dosent — humanitar | 1 beynəlxalq jurnalda |
| Dosent — təbiət elmləri | 2 beynəlxalq jurnalda |
| Professor — humanitar | 5 Scopus/WoS, o cümlədən 2 humanitar |
| Professor — təbiət elmləri | 5 Scopus/WoS, o cümlədən 3 təbiət |
2026-cı ilin mart Fərmanı professor elmi adı üçün xüsusi olaraq yeni tələb əlavə etdi: h-indeks ≥5 (humanitar) və h-indeks ≥10 (təbiət elmləri), özünüsitat xaric.
H-indeksi Scopus hesablayır. Scopus isə ancaq Sizin profilinizə aid olan məqalələrə görə hesablayır. Əgər adınız bir neçə fərqli profildə paylıdırsa — h-indeksiniz süni şəkildə aşağı olur. ORCID–Scopus inteqrasiyası bu problemi həll edir.
H-indeks və AAK tələbləri haqqında ətraflı: Scopus və WoS-da h-indeks: AAK nə tələb edir
AAK-ın 2023-cü il fevral qərarı milli jurnallara DOI tələbini müəyyən etdi (2024-cü ilin yanvarından). DOI olan hər məqalə CrossRef vasitəsilə avtomatik olaraq ORCID profilinizə import edilə bilər — əl ilə daxil etmədən.
Professor elmi adının tam tələbləri: Azərbaycanda 2026-cı ildə professor elmi adını almaq üçün tələblər
ORCID, Scopus və WoS: bir-birinə necə bağlıdır
ORCID + Scopus: iki tərəfli inteqrasiya
Bağlantı hər iki istiqamətdə işləyir. Scopus tərəfdən: Author Profile → «Connect to ORCID» → avtorizasiya. ORCID tərəfdən: Works → Search & link → Scopus–Elsevier → nəşrlərin importu.
Bağlantı qurulduqdan sonra Scopus profili və ORCID qeydi əlaqələndirilir: avtomatik sinxronizasiya aktiv edildikdə yeni məqalələr ORCID-ə öz-özünə əlavə olunur. Vacib: Scopus-da bölünmüş profil (split profile) varsa — əvvəlcə Author Feedback Wizard vasitəsilə profilləri birləşdirin, sonra ORCID-ə bağlayın. Bölünmüş profil h-indeksi aşağı salır.
Scopus jurnallarının məqalə rədd etmə səbəbləri: Scopus jurnalları Azərbaycan alimlərinin məqalələrini niyə rədd edir: 7 real səbəb
ORCID + Web of Science
Bağlantı: webofscience.com → Researcher Profile → Settings → ORCID Syncing. Clarivate-i Trusted Party kimi avtorizasiya etdikdən sonra WoS nəşrləri və ResearcherID-ni sinxronlaşdırmaq icazəsi alır.
Kritik məqam: WoS ORCID-inizdəki məqalələri aylıq skan edir — amma yalnız ‘Everyone (Public)’ görünürlük parametri ilə. Gizli məqalələri WoS görmür.
ERIH Plus, Springer, VAK MDB jurnalları haqqında: Springer, ERIH Plus, ВАК МДБ — Azərbaycanda müdafiə üçün harada nəşr etmək
Nəşriyyatların tələbləri: ORCID olmadan məqalə qəbul edilmir
2026-cı ildə ən böyük elmi nəşriyyatlar ORCID-i məcburi etmişdir:
| Nəşriyyat | ORCID siyasəti (2024–2026) |
|---|---|
| IEEE | Bütün jurnallarda bütün müəlliflər üçün məcburi |
| Wiley | 955+ jurnalda təqdim şərti kimi məcburi (2016-dan) |
| ACM | Bütün qəbul edilmiş jurnal müəllifləri üçün məcburi |
| Springer Nature | Nature portfeli jurnallarında müxbir müəllif üçün məcburi |
| Taylor & Francis | Əksər jurnallarda tələb edilir |
| Elsevier | ORCID girişinə icazə verir, jurnal siyasəti müxtəlifdir |
Praktik nəticə: IEEE, Wiley, ACM jurnallarına göndəriş sistemindən keçmək ORCID olmadan texniki olaraq mümkün deyil — sistem blok edir. Bu desk rejection deyil, sistem blokudur.
AAK tələb etdiyi Scopus nəşrlərini hazırlayan alimlər üçün hədəf jurnalın ORCID siyasətini əvvəlcədən yoxlamaq artıq standart addıma çevrilmişdir.
Azərbaycan alimlərinin ORCID ilə 5 tipik səhvi
1. İkili ORCID hesabı
Necə baş verir: alim tələbəlik illərində qeydiyyatdan keçir, parolu unudur, jurnala göndəriş zamanı yenidən qeydiyyat edir. Nəticə: iki ORCID, ikiyə bölünmüş elmi kimlik.
Həll: ORCID → Account Settings → Account Actions → Remove a duplicate record. Dublikat silinmir — əsas hesaba yönləndirmə kimi qalır.
2. Boş profil — yalnız nömrə var
Qlobal statistika: qeydiyyatdan keçmiş profillərinin yalnız 48,3%-də ən azı bir nəşr var. Əksər profillər sadəcə boş nömrədir.
Ən çox boş qalan bölmələr: Works (nəşrlər), Employment (iş yeri), Also known as (ad variantları).
3. Scopus və WoS ilə bağlantı yoxdur
Nəticələri: məqalələr «özünü daxil etmə» kimi qalır — bazadan gəlmir, etibarlı sayılmır. Yeni nəşrlər avtomatik əlavə edilmir. WoS ORCID-i skan edə bilmir. H-indeks bölünmüş qalır.
4. Görünürlük parametri — məqalələr gizlidir
ORCID-də üç görünürlük səviyyəsi var: Everyone (hamı), Trusted Parties (etibarlı tərəflər), Only Me (yalnız mən). Tez-tez edilən səhv: nəşrlər import edildikdən sonra ‘Only Me’ parametri qoyulur. Nəticə: WoS görə bilmir, nəşriyyatlar yoxlaya bilmir, axtarış nəticələrində görünmürsünüz.
Qayda: Works bölməsini həmişə ‘Everyone (Public)’ parametrinə qoyun.
5. Ad variantları — azərbaycanlı alimlərə xas problem
Üç əlifba dəyişikliyi — ərəb, kiril, latın — və latın əlifbasında xüsusi simvollar: ə, ö, ü, ğ, ç, x — beynəlxalq bazalarda tez-tez atılır və ya dəyişdirilir. Nəticə: Əfəndiyev adı Scopus-da Afendiyev, Efendiev, Afendiev kimi 4 ayrı profil yarada bilər.
Həll ORCID-də: ‘Also known as’ bölməsinə bütün ad variantlarınızı əlavə edin — latın, kiril, xüsusi simvollu və simvolsuz. Sonra Scopus-dan profil birləşdirməsi tələb edin.
Dissertasiyanın rədd edilməsinin digər səbəbləri: AAK Azərbaycanının dissertasiyaları rədd etməsinin əsas səbəbləri
Çeklistdə: qeydiyyat → iş yeri → nəşrlərin importu → görünürlük → Scopus bağlantısı → WoS → hər yerdə istifadə. Hər addım — konkret hərəkət.
ORCID və h-indeks: ən çox qarışdırılan məsələ
Birbaşa cavab: ORCID h-indeksi hesablamır və göstərmir.
H-indeksi kim hesablayır: Scopus — Scopus Author Profile səhifəsində; Web of Science — Researcher Profile səhifəsində; Google Scholar — Google Scholar Citations profilinizdə.
Niyə alimlər ORCID-i h-indekslə qarışdırır: çünki ORCID Scopus-a bağlıdır, Scopus h-indeks göstərir — alim bunu ORCID-in funksiyası hesab edir. Belə deyil.
ORCID-in rolu h-indeksi göstərmək deyil — Scopus profilini sağlam saxlamaq vasitəsilə h-indeksin düzgün hesablanmasını təmin etməkdir. Bu, 2026-cı ilin mart Fərmanı professor adı üçün h-indeks ≥5/≥10 tələbini rəsmiləşdirdikdən sonra xüsusilə vacibdir.
Düzgün iş axını:
| Hədəf | Alət | Fəaliyyət |
|---|---|---|
| Unikal identifikator | ORCID | orcid.org-da qeydiyyat |
| Tam nəşr siyahısı | ORCID (Scopus/WoS import) | Import + açıq görünürlük |
| H-indeksin hesablanması | Scopus Author Profile | Birləşdirilmiş, sağlam profil |
| H-indeksin təsdiqi | WoS Researcher Profile | ResearcherID bağlanması |
| Jurnallara göndəriş | ORCID iD | Hər göndərişdə daxil edin |
AAK rəyçisinin dissertasiyada nəyə baxdığı haqqında: AAK rəyçisi dissertasiyada nəyə baxır: 8 meyar
Nəticə
ORCID — bürokratik formallıq deyil. Bu, elmi kimliyinizin rəqəmsal infrastrukturudur.
2026-cı ildə vəziyyət belədir:
- AAK professor adı üçün h-indeks ≥5/≥10 tələb edir — ORCID–Scopus inteqrasiyası bu h-indeksin düzgün hesablanmasını təmin edir;
- IEEE, Wiley, ACM jurnallarına ORCID olmadan göndəriş texniki olaraq mümkün deyil;
- Azərbaycan adlarının transliterasiya mürəkkəbliyi Scopus-da profil parçalanmasına gətirib çıxarır — ORCID bu problemi həll edir;
- AAK-ın DOI tələbi milli jurnalların da ORCID ekosistemine qoşulması deməkdir.
Qeydiyyat pulsuzdur. Addımlar aydındır. Bir səbəb kifayətdir: növbəti məqaləniz ORCID olmadan qəbul edilməyə bilər.
