Scopus jurnalına məqalə göndərdiniz. Gözlədiniz. Bir həftə sonra — rədd cavabı.
Niyə?
Scopus jurnalları məqalələri niyə rədd edir — bu sualın cavabı çox vaxt standartdır: “does not fit the scope of our journal.” Amma bu, həmişə həqiqət deyil. Əsl səbəblər daha konkretdir — və çoxu məqaləni göndərməzdən əvvəl aradan qaldırmaq olar.
Azərbaycan müəlliflərinin Scopus jurnallarında imkandan məhrum olmasının 7 real səbəbini təhlil etdik.
1. Scopus jurnalları məqalələri niyə rədd edir — birinci səbəb: mövzu uyğunsuzluğu
Desk rejection-ların 40–60%-i yalnız bu səbəbdən baş verir.
Müəllif Scopus-da indeksləndiyini görür — göndərir. Amma hər Scopus jurnalı hər mövzunu qəbul etmir. Jurnal redaktoru abstrakt-a baxır, “Aims & Scope”-u müqayisə edir — və rədd edir. Rəyçilərə belə çatmır.
Praktiki qayda: Göndərməzdən əvvəl həmin jurnalda son 10–12 dərc olunmuş məqaləni oxuyun. Sizin tədqiqatınız həmin kontekstə uyğundurmu?
2. Müşayiət sənədləri çatışmır
Q1–Q2 jurnalları üçün məqaləni fayl kimi göndərmək kifayət deyil.
Redaktor aşağıdakıların hər birini tələb edir:
- Cover Letter — bu jurnala niyə göndərdiyinizi izah edir
- CRediT Author Contribution Statement — hər müəllifin rolu
- Conflict of Interest Declaration — maliyyə, şəxsi maraq
- Ethics Statement — insan/heyvan iştirak edibsə
- Data Availability Statement — məlumatlarınız haradadır
Bunlardan biri çatışmırsa — desk reject. Rəyçilərə getmir.
3. İngilis dili keyfiyyəti zəifdir
Azərbaycan müəllifləri üçün bu ən ağrılı məqamdır.
Rəqəmlər aydındır: ingilis dili ana dili olmayan müəlliflər 2,6 dəfə tez-tez dil problemlərinə görə rədd alır. Q1–Q2 jurnallarında “please have your manuscript edited by a native speaker” qeydi — ayrıca rədd səbəbidir.
Azərbaycan müəllifləri üçün vəziyyəti çətinləşdirən: ingilis dili çox vaxt 3-cü və ya 4-cü dildir — azərbaycanlıdan, rusdan sonra. Bu da Scopus jurnallarının məqalələri rədd etməsinin ən tez-tez rastlanan səbəblərindən biridir.
Minimum: Writefull və ya Grammarly ilə yoxlayın. Q1–Q2 üçün — Editage, Enago kimi professional redaktə xidmətlərini nəzərdən keçirin.
4. Plagiat faizi həddindən artıqdır — Scopus jurnalları məqalələri niyə rədd edir bu səbəbdən
Scopus jurnalları əsasən iThenticate (CrossCheck/Turnitin) sistemindən istifadə edir.
İki əsas göstərici:
- 20%-ə qədər — əksər jurnallarda qəbul edilə bilər
- 25%-dən yuxarı — risk zonası: rədd və ya ciddi düzəliş
AAK dissertasiya yoxlaması üçün hansı proqramlardan istifadə etdiyini bilmək istəyirsinizsə — bu məqaləni oxuyun.
Vacib məqam: yüksək oxşarlıq faizi həmişə plagiat demək deyil. Amma 5% faizlə plagiat da mümkündür. Redaktorlar kontekstə baxır.
StrikePlagiarism Azərbaycanda rəsmi olaraq işləyir — universitetlər və bəzi jurnallar bu sistemi tətbiq edir.
5. Elmi yenilik yoxdur — "contribution to the field" çatışmır
Q1–Q2 redaktoru bir suala cavab axtarır: “Bu məqalədən elm nə yeni öyrənəcək?”
Cavab aydın deyilsə — rədd.
Postsovet regionu müəllifləri üçün tipik problem: tədqiqat yerli əhəmiyyət daşıyır, amma qlobal kontekstlə bağlantı qurulmur. Jurnal beynəlxalq oxucu üçün çap edir.
Praktiki test: Yeniliyi bir cümlə ilə ifadə edə bilirsinizmi? “Bu məqalə X-i sübut edir, çünki Y vacibdir, və Z-i edən ilk tədqiqatdır.” — Əgər bu cümləni qurmaq çətindirsə, məqalə hələ hazır deyil.
6. Yırtıcı jurnala göndərilir — Scopus jurnalları məqalələri niyə rədd edir (və ya saymır)
Azərbaycan üçün bu problem xüsusilə kəskin görünür.
Baku Research Institute-un monitorinqi göstərdi: 2023 – oktyabr 2025 arasında yalnız 3 məlum yırtıcı jurnalda 1 100-dən artıq azərbaycanlı müəllif məqalə dərc etdirdi. Tələbə iştirakı müddət ərzində 3 dəfə artdı.
Nəticə: bu məqalələr AAK tərəfindən nəzərə alınmır. Nə h-indeksə, nə attestasiya materiallarına, nə professor vəzifəsi üçün say kimi keçir.
AAK (Ali Attestasiya Komissiyası) yırtıcı jurnallara dair 2024–2025-ci illərdə rəsmi xəbərdarlıq etmişdir.
Yırtıcı jurnallar mövzusunu ətraflı araşdırmaq istəyirsinizsə — bu məqaləni oxuyun.
Həmçinin Scopus-dan çıxarılma namizədlərinin siyahısını — 6-cı hissə nəzərdən keçirin.
Jurnalları necə yoxladığımızı bilmək istəyirsinizsə — “Məqalələr Akademiyası” jurnalları əməkdaşlıqdan əvvəl necə yoxlayır məqaləsini oxuyun.
7. Metodoloji zəifliklər
Rəyçilər məqaləni oxuyursa, amma rədd edirsə — əksər hallarda aşağıdakı metodoloji problemlərdən biri ilə bağlıdır:
- Aktuallıq əsaslandırılmayıb — niyə indi, niyə bu vacibdir
- Nəzəri çərçivə səthi və ya yoxdur
- Seçmə düzgün deyil, nəzarət qrupu yoxdur
- Statistika yanlış tətbiq olunub
- Nəticələr müzakirə hissəsində izah olunmayıb
- Nəticələr giriş hissəsinin suallarına cavab vermir
Nəticə
Scopus jurnalları məqalələri niyə rədd edir — cavab sadədir: müəyyən standartlar var və bu standartlar çox vaxt əvvəlcədən bilinir.
Azərbaycan müəllifləri üçün ən çox risk yaradan üç məqam: yırtıcı jurnallar, ingilis dilinin keyfiyyəti, elmi yenilik çatışmazlığı.
AAK hər il tələbləri daha da sərtləşdirir. Spesifik tendensiya müşahidə olunur: meyar keyfiyyətə doğru sürüşür — nəşrin olması yetmir, nəşrin sayılması lazımdır.
Scopus-da pulsuz nəşr etdirməyin mümkün olub-olmadığını da bilmək istəyirsinizsə — bu məqaləni oxuyun.
Özünüzü yoxlayın — göndərməzdən əvvəl
7 səbəbi bilmək — başlanğıcdır. Hər birini praktiki olaraq necə aradan qaldırmaq olar?
Bunun üçün hazırladıq: “Məqaləni göndərməzdən əvvəl: 10 texniki yoxlama” — praktiki çeklistimiz.
İçindəkilər:
- Jurnalın Scopus statusunu necə yoxlamaq olar (addım-addım)
- Hansı sənədlər mütləq olmalıdır
- Plagiat yoxlaması üçün alətlər — pulsuz və ödənişli
- AAK tələblərinə uyğunluq yoxlaması
- Cover Letter-in düzgün strukturu
