Təsəvvür edin: dissertasiya yazılıb, elmi şura müsbət qərar verib, sənədlər qovluqdadır. Siz artıq müdafiədən sonrakı planları qurursunuz. Sonra noyabr gəlir, dekabr gəlir, yanvar gəlir, AAK-dan isə hələ də cavab yoxdur. Və problem sizin işinizin keyfiyyətində deyil. Problem təqvimdədir.
Azərbaycanda dissertasiya müdafiəsinə hazırlıq təkcə mətn və məqalələr məsələsi deyil. Bu, hər şeydən əvvəl müddətlərin idarə edilməsidir. Bu müddətlərin içində isə iki ay var ki, hüquqi baxımdan onlar sadəcə mövcud deyil.
Aşağıda rəsmi sənədlərə istinadla izah edirik: AAK-ın müddət saatı necə işləyir, attestasiya işi üçün hansı sənədlər tələb olunur, məqaləniz nə vaxt həqiqətən sayılır, plagiat həddini kim müəyyən edir və müdafiə ən çox hansı formal səbəbdən pozulur. Şərh və təxminlər yox — yalnız qüvvədə olan qərarlar və onların sizin təqviminiz üçün mənası.
AAK-ın müddət saatı: iyul və avqust hesaba alınmır
Bu, planlaşdırmada ən çox nəzərdən qaçan və eyni zamanda ən bahalı detaldır.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 11 iyun 2019-cu il tarixli 728 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş «Elmi dərəcələr verilməsi qaydası haqqında Əsasnamə»yə əsasən, Komissiyaya təqdim olunmuş materiallara baxılma müddəti hesablanarkən iyul və avqust ayları bu müddətə daxil edilmir (bənd 5.3, 6.8).
Diqqət yetirin: bu, AAK-ın yayda işləməməsi demək deyil. Sənədlər qəbul olunur. Sadəcə saat dayanır.
Praktikada bu nə deməkdir:
- Baxılma müddəti üç aya qədərdir və daha üç aya qədər uzadıla bilər (bənd 5.3);
- Xaricdə alınmış dərəcənin tanınması (nostrifikasiya) üçün müddət üç aya qədərdir (bənd 6.1–6.2);
- Təkrar attestasiya üçün müddət dörd aya qədərdir (bənd 6.8);
- Bütün bu hallarda iyul və avqust hesablamaya daxil deyil.
Nəticə sadədir: hər bir iş ildə avtomatik olaraq iki ay itirir. Bu, işin nə vaxt təqdim olunmasından asılı deyil. Əgər siz sentyabra qədər hazır olmasanız, real gözləmə müddətiniz təqvim üzrə deyil — AAK-ın saatı üzrə uzanır.
Şuranın qərarından sonra sizdə cəmi iki ay var
Əsasnamənin 4.6-cı bəndinə görə, elmi dərəcə verilməsi ilə bağlı materiallar şuranın qərarından sonra iki ay ərzində AAK-a təqdim edilməlidir.
Bu iki ay çox vaxt sənədlərin toplanmasına, tərcümələrə, notarial təsdiqlərə və çatışmayan arayışlara gedir. Əgər həmin dövrün bir hissəsi yay aylarına düşürsə, siz eyni anda iki müddətlə mübarizə aparırsınız: təqdimat üçün öz iki ayınızla və dayanmış AAK saatı ilə.
Ayrıca qeyd: AAK-ın ekspert şuralarının və Rəyasət Heyətinin iclas təqvimi əvvəlcədən açıq şəkildə dərc olunmur. Yəni «filan tarixdə iclas var, ona düşməliyəm» məntiqi ilə planlaşdırmaq mümkün deyil. Planlaşdırma yalnız normativ müddətlərə əsaslana bilər.
Attestasiya işinin sənədləri: nəyi əvvəlcədən hazırlamaq lazımdır
Sənədlərin siyahısı AAK Rəyasət Heyətinin 31 yanvar 2020-ci il tarixli qərarı ilə təsdiq edilib və sonradan 19 fevral 2021-ci il, 21 dekabr 2021-ci il və 9 dekabr 2022-ci il tarixli dəyişikliklərlə yenilənib.
Toplanması ən çox vaxt aparan mövqelər:
- Şəxsiyyət vəsiqəsinin surəti, AAK forması üzrə şəxsi vərəqə, əmək kitabçasının surəti;
- Ali təhsil haqqında diplomun surəti; xaricdə alınmış sənədlər üçün leqallaşdırma və notarial tərcümə;
- Dissertasiyanın mövzusu üzrə dərc olunmuş işlərin siyahısı və həmin nəşrlərin surətləri;
- Azərbaycan dilində referat: fəlsəfə doktoru üçün 30 min işarə, elmlər doktoru üçün 60 min işarə — 5 nüsxədə;
- Sənədlərin siyahısı (siyahı forması qərara əlavə kimi verilib).
Elmlər doktoru dissertasiyasının həcmi üçün ayrıca norma var: A4 formatında 400 mindən 440 min işarəyə qədər (şəkillər, cədvəllər, qrafiklər, əlavələr və ədəbiyyat siyahısı nəzərə alınmadan).
Vacib nüans: avtoreferatın göndərilmə müddətləri, opponentlərin və aparıcı təşkilatın rəy vermə müddətləri vahid normativ sənəddə açıq şəkildə tənzimlənmir. Bunlar konkret dissertasiya şurasının daxili qaydaları ilə müəyyən olunur. Buna görə də bu müddətləri öz şuranızdan əvvəlcədən yazılı şəkildə soruşmaq lazımdır.
Hansı bazalar sayılır: kvartil yox, siyahı həlledicidir
Elm sahələri üzrə beynəlxalq sitat gətirmə və indeksləşdirmə sistemlərinin siyahısı AAK Rəyasət Heyətinin 17 yanvar 2020-ci il tarixli qərarı ilə təsdiq edilib.
Birincisi, AAK jurnalın müəyyən kvartildə (Q1, Q2, Q3, Q4) olmasını tələb etmir. Tələb olunan şey indekslənmə faktının özüdür. Yəni «yalnız Q1 sayılır» ifadəsi normativ tələb deyil.
İkincisi, siyahı elm sahələri üzrə fərqlənir. Məsələn, riyaziyyat, fizika və kimya üzrə ESCI sayılmır. Yəni eyni jurnal bir sahə üçün uyğun, digəri üçün uyğunsuz ola bilər. Bunu məqaləni göndərməzdən əvvəl yoxlamaq lazımdır — sonra deyil.
Jurnalın rəsmi olaraq tanınması ilə məqalənin müdafiədə sayılması arasındakı fərqi daha ətraflı başa düşmək üçün AAK-da tanınan jurnallar üzrə üç real ssenarini təhlil etdiyimiz məqaləmizi oxumağı tövsiyə edirik.
Humanitar və ictimai elmlər üzrə tədqiqat aparırsınızsa, AAK tərəfindən tanınan ERIH Plus jurnalları haqqında ayrıca hazırladığımız icmal da faydalı olacaq.
Cild, nömrə, səhifə: müdafiəni gecikdirən ən bahalı texniki detal
Bu bölmə diqqətlə oxunmağa dəyər, çünki burada səhv edən müəllif adətən bunu çox gec başa düşür.
AAK Rəyasət Heyətinin 10 mart 2023-cü il tarixli qərarının 19-cu bəndi tələb edir ki, hər məqalənin ilk səhifəsində nəşrin adı, il, cild, buraxılış nömrəsi, başlanğıc və son səhifələr göstərilsin. 31-ci bənd isə redaksiyaya daxil olma, yenidən işlənməyə göndərilmə və çapa qəbul tarixlərinin qeyd olunmasını tələb edir.
İndi diqqət. Məqaləniz «accepted» statusundadırsa, o, həqiqətən qəbul olunub. Redaksiya üçün iş bitib. Amma cild, nömrə və səhifələr hələ mövcud deyil, çünki buraxılış hələ çıxmayıb.
AAK-ın sənədlərində «online first məqalə sayılmır» şəklində birbaşa qadağa yoxdur. Lakin tələb olunan rekvizitlərin siyahısı yuxarıda göstərilib. Rekvizitləri olmayan məqalə bu tələbə formal olaraq uyğun gəlmir. Buna görə də ən təhlükəsiz yanaşma budur: cild, nömrə və səhifə diapazonu ilə tam buraxılışı gözləmək və şübhə yarandıqda öz ixtisasınız üzrə ekspert şurasından dəqiqləşdirmə almaq.
Burada həmin dayanmış saat yenidən işə düşür. Əgər məqalənin buraxılışı gecikirsə və iş yay aylarına düşürsə, siz iki ay deyil — praktikada dörd ay itirə bilərsiniz.
Nəşr müddətlərini və real xərcləri əvvəlcədən qiymətləndirmək istəyirsinizsə, Scopus-da nəşrin kvartillər üzrə qiymətlərini və müddətlərini araşdırdığımız materiala baxa bilərsiniz.
Ayrıca qeyd: AAK siyahısındakı nəşrlərdə çapın orta müddəti barədə rəsmi statistika mövcud deyil. Bu göstəricini yalnız konkret redaksiyadan soruşmaqla öyrənmək olar.
Bir risk də var: jurnalın statusu zamanla dəyişir. AAK Rəyasət Heyətinin 10 mart 2023-cü il tarixli qərarı nəşrə ISSN, DOI, resenziya institutu və digər meyarları tələb edir. Bu tələblərə cavab verməyən nəşr tövsiyə olunan siyahıya düşə bilməz. Buna görə də jurnalı həm məqaləni göndərərkən, həm də işi təqdim edərkən yoxlamaq lazımdır.
Rəyçinin işə hansı bucaqdan baxdığını əvvəlcədən bilmək istəyirsinizsə, AAK rəyçisinin dissertasiyada yoxladığı səkkiz meyarı təhlil etdiyimiz məqaləni nəzərdən keçirin.
Payıza çatışacağınızı düşünürsünüz? Bəs iyul və avqustun AAK-ın müddət hesabına daxil olmadığını nəzərə aldınızmı?
Dissertantların əksəriyyəti müdafiə üçün bir ili məhz yay ayları səbəbindən itirir: müddət saatı dayanır, faktiki gözləmə müddəti isə avtomatik olaraq uzanır. Məqaləni cəmi bir həftə gecikdirməklə belə, Siz növbəti müdafiə dövrünə keçmiş olursunuz.
Müdafiə müddətlərini riskə atmayın. Biz tam dövrü öz üzərimizə götürürük: Sizin ixtisasınız üzrə AAK tərəfindən tanınan jurnalda materialın hazırlanmasından çap nüsxəsinin əldə edilməsinə qədər — dəqiq vaxtında.
Nəticə
Dissertasiya müdafiəsinə hazırlıq iki paralel prosesdən ibarətdir: elmi işin özü və müddətlərin idarə edilməsi. Birincisi sizdən asılıdır. İkincisi isə normativ sənədlərdən.
Yadda saxlamağa dəyən dörd nöqtə:
- İyul və avqust AAK-ın baxılma müddətinə daxil edilmir. Hər iş ildə avtomatik olaraq iki ay itirir;
- Şuranın qərarından sonra materialları AAK-a təqdim etmək üçün iki ay var;
- Jurnalın kvartili deyil, elm sahəniz üzrə təsdiq edilmiş bazada olması həlledicidir;
- «Accepted» statusu hələ tam rekvizit deyil. Cild, nömrə və səhifələr olmadan məqalə formal tələbə uyğun gəlmir.
Ən bahalı səhv sənədlərdə deyil. Ən bahalı səhv müddətləri sonradan hesablamaqdır. Sentyabra qədər hansı mövqelərin bağlı, hansıların açıq olduğunu indi yoxlamaq bir neçə dəqiqə çəkir. Sonradan bunu düzəltmək isə bir neçə ay.
📝 18 nöqtə. Neçəsini keçirsiniz?
Bu test müdafiəyə sənədli hazırlığınızı yoxlayır.
18 sual — hər biri Sizin konkret vəziyyətinizlə bağlıdır. Cavabı yalnız Siz bilirsiniz.
16+ — hazırsınız
12–15 — risk zonasındasınız
12-dən aşağı — sənədlər geri qaytarıla bilər
