Eyni kafedrada çalışan iki həmkarı təsəvvür edin. Hər ikisi bu il Scopus-da indekslənən jurnallarda məqalə dərc etdirib. Hər ikisinin məqaləsi müdafiə zamanı nəzərə alınacaq.
Birinci təxminən 2 000 ABŞ dolları ödəyib. İkinci isə heç nə ödəməyib.
Bu, nə səhvdir, nə də bəxt məsələsi. Sadəcə birinci tədqiqatçı ikincinin bildiyini bilmirdi.
“Scopus-da nəşr neçəyə başa gəlir?” sualı əslində düzgün qoyulmayıb. Vahid qiymət yoxdur. Məbləğ sıfırdan bir neçə min ABŞ dollarına qədər dəyişir. Bu diapazonun hansı nöqtəsində olacağınız isə əlyazmanı jurnala göndərməzdən əvvəl verdiyiniz bir neçə qərardan asılıdır.
Gəlin ardıcıllıqla baxaq: yekun məbləğ nədən formalaşır, jurnalların təxminən dörddə biri niyə ümumiyyətlə ödəniş tələb etmir, hansı xərclər jurnalın səhifəsində göstərilmir, “açar təhvil” nəşr əslində neçəyə başa gəlir və bazardakı ən ucuz təklif niyə sonda ən baha seçimə çevrilə bilər.
Scopus-da nəşrin qiyməti nədən formalaşır?
Əsas anlayış APC-dir (Article Processing Charge) — məqalənin emalı üçün tutulan ödəniş. Jurnal bu məbləği məqalənin açıq girişdə dərc olunmasına görə alır.
Vacib məqam: APC məqalənin qəbul edilməsinə görə ödəniş deyil. Bu məbləğ yalnız məqalə resenziyadan keçdikdən və redaksiya müsbət qərar verdikdən sonra ödənilir. Əlyazma rədd edilərsə, APC ümumiyyətlə ödənilmir. Buna görə də “indi ödəniş edin, qəbulunuza zəmanət verək” tipli istənilən təklif bu ödənişin məntiqinə ziddir.
Yekun məbləğə aşağıdakılar təsir edir:
- jurnalın giriş modeli;
- nəşriyyat — Elsevier, Springer Nature, Wiley və MDPI-nin siyasətləri bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir;
- elm sahəsi — tibb və təbiət elmlərində nəşr xərcləri ənənəvi olaraq humanitar sahələrdən daha yüksəkdir;
- jurnalın kvartili;
- məqalənin həcmi və dil redaktəsinə ehtiyac.
Kvartillər haqqında qısaca: jurnallar sitatgətirmə göstəricilərinə görə sıralanır və dörd qrupa bölünür. Q1 öz sahəsi üzrə ilk 25%-ə, Q4 isə son 25%-ə daxil olan jurnallardır. Kvartil qiyməti birbaşa müəyyən edən amil deyil, lakin qiymətlə əlaqəlidir: ən bahalı jurnalların böyük hissəsi Q1-də yerləşir.
Hansı kvartilin tələblərinizə uyğun olduğunu hələ müəyyənləşdirməmisinizsə, ətraflı izahı bu məqalədə oxuya bilərsiniz: AAK tələbləri və nəşr bazaları: Q1–Q4, Scopus, WoS — sizə hansı baza və kvartil lazımdır
Əlyazmaların resenziya mərhələsinə çatmamış niyə rədd edildiyini isə ayrıca bu məqalədə izah etmişik: Scopus jurnalları Azərbaycan alimlərinin məqalələrini niyə rədd edir: 7 real səbəb
Kvartillər üzrə qiymətlər: Q1, Q2, Q3 və Q4
| Kvartil | APC (USD) | Nəşrə qədər müddət | Tipik vəziyyət |
|---|---|---|---|
| Q1 | 2 000–8 000 | 6–14 ay | Sahənin aparıcı jurnalları, yüksək rədd faizi |
| Q2 | 1 000–4 700 | 4–9 ay | Status və müddət arasında optimal balans |
| Q3 | 300–2 500 | 3–7 ay | Əksər attestasiya tələbləri üçün kifayətdir |
| Q4 | 0–1 800 | 2–5 ay | Ən sürətli nəşr və ən aşağı giriş həddi |
Nə Scopus, nə də nəşriyyatlar APC üzrə kvartillər əsasında rəsmi statistika dərc edir. Göstərilən diapazonlar nəşriyyatların açıq qiymət siyahıları və 2025–2026-cı illər üzrə sahə araşdırmaları əsasında hazırlanmış ümumiləşdirmədir. Konkret jurnal bu aralıqdan həm aşağı, həm də yuxarı qiymət təklif edə bilər.
Miqyası anlamağa kömək edən əlavə göstəricilər:
- açıq girişli jurnallarda orta APC — 3 094 ABŞ dolları; illik artım 2,62%;
- hibrid tibbi jurnallarda median göstərici — 4 190 ABŞ dolları;
- tam açıq girişli tibbi jurnallarda median göstərici — 2 940 ABŞ dolları;
- Elsevier-in rəsmi diapazonu — 150–9 900 ABŞ dolları;
- Wiley-də orta APC — 3 776 ABŞ dolları, Taylor & Francis-də — 3 519 ABŞ dolları;
- tam açıq girişli jurnallar arasında maksimum məbləğ — 8 900 ABŞ dolları.
2026-cı ildə qiymətlər artmaqda davam edib: açıq girişli jurnallarda orta artım 6,8%, hibrid jurnallarda isə 5,3% təşkil edib. Buna görə də iki il sonrakı nəşr büdcəsini bugünkü qiymətlərlə planlaşdırmaq düzgün deyil.
Dörd giriş modeli: niyə hər nəşr üçün ödəniş etmək lazım deyil?
Nəşr qiyməti mövzusunda ən çox diqqətdən kənarda qalan məsələ məhz budur. Bir çox tədqiqatçı Scopus-un avtomatik olaraq ödənişli nəşr demək olduğunu düşünür. Əslində isə belə deyil.
Gold Open Access — müəllif APC ödəyir və məqalə dərhal açıq girişdə yayımlanır.
Hybrid — açıq girişin seçim kimi təqdim edildiyi abunə əsaslı jurnal modelidir. Açıq girişi seçməsəniz, APC ödəmirsiniz. Məsələn, SAGE bunu öz siyasətində birbaşa təsdiqləyir.
Subscription — klassik abunə modelidir; müəllif heç bir ödəniş etmir.
Diamond Open Access — xərcləri universitet, fond və ya elmi assosiasiya qarşılayır; müəllif ödəniş etmir.
Tam açıq girişli jurnalların təxminən 24%-i ümumiyyətlə APC tələb etmir və bu pay artır.
Praktik nəticə: büdcə məhduddursa, ilk addım ən ucuz APC-ni axtarmaq deyil. Əvvəlcə sahənizdə Scopus-da indekslənən abunə əsaslı və ya Diamond modelində çalışan jurnalların olub-olmadığını yoxlayın. Çox vaxt belə jurnallar var, sadəcə onlar haqqında az danışılır, çünki bu nəşr modelindən vasitəçilər qazanc götürmür.
Jurnalın səhifəsində göstərilməyən əlavə xərclər
APC həmişə yekun məbləğ olmur. Məqalə qəbul edildikdən sonra yaranan və müəlliflərin çox vaxt ən əlverişsiz anda öyrəndiyi əlavə xərclər bunlardır:
Həcm limitindən artıq səhifələr. IEEE müəyyən edilmiş həddi aşan hər səhifə üçün 175–265 ABŞ dolları tələb edir.
Dil redaktəsi. Elsevier-in rəsmi tarifləri belədir: Standard — 95 ABŞ dollarından, Express — 170 ABŞ dollarından, Plus — 204 ABŞ dollarından, tərcümə isə 365 ABŞ dollarından başlayır. İngilisdilli olmayan müəllif üçün bu, faktiki olaraq qaçılmaz xərc maddəsidir.
Məcburi əlavə ödənişlər. Məsələn, Springer Nature nəşriyyatının Advances in Therapy jurnalında APC 4 990 ABŞ dollarıdır, üstəlik ayrıca çap nüsxələri üçün 8 385 ABŞ dolları məbləğində məcburi ödəniş var. Beləliklə, real qiymət elan edilmiş APC-dən təxminən üç dəfə yüksək olur.
Məqalənin geri çəkilməsi. Məqalə qəbul edildikdən sonra bu xidmət adətən 20–98 ABŞ dollarına başa gəlir, ödənilmiş APC isə əksər hallarda geri qaytarılmır.
Çap versiyasında rəngli illüstrasiyalar.
Xarici valyutada ödəniş zamanı bank komissiyaları və məzənnə fərqi.
Praktik qayda: məqaləni göndərməzdən əvvəl jurnalın saytında Article Publishing Charges bölməsini açın və xırda şriftlə verilmiş qeydlər də daxil olmaqla bütün məlumatı oxuyun.
Artıq xərcdən qorunmağın ən ucuz yolu jurnal və mövzu seçimində ilk dəfədən yanılmamaqdır: Scopus üçün məqalə mövzusunu necə düzgün seçmək olar ki, qəbul etsinlər
Sizə həqiqətən Q1 lazımdırmı: AAK əslində nə tələb edir?
Büdcəni hesablamazdan əvvəl bir məsələni dəqiqləşdirmək vacibdir. Tədqiqatçılar çox vaxt bahalı jurnala görə xərc planlayırlar, çünki bunu rəsmi tələb hesab edirlər. Halbuki belə bir tələb olmaya bilər.
Azərbaycanda elmi dərəcələrin verilməsi qaydası Prezidentin 11 iyun 2019-cu il tarixli 728 nömrəli Fərmanı ilə təsdiqlənib və sənədə 26 noyabr 2022-ci ildə dəyişikliklər edilib. Nəşrlərlə bağlı tələblər həmin sənəddə müəyyənləşdirilir.
| Elmi dərəcə | Elm sahəsi | Ümumi məqalə sayı | Onlardan beynəlxalq bazalarda |
|---|---|---|---|
| Fəlsəfə doktoru | Humanitar və ictimai elmlər | 5 | ən azı 1 |
| Fəlsəfə doktoru | Dəqiq və təbiət elmləri | 5 | ən azı 2 |
| Elmlər doktoru | Humanitar və ictimai elmlər | 15 | ən azı 3 |
| Elmlər doktoru | Dəqiq və təbiət elmləri | 10 | ən azı 5 |
Ən vacib məqam budur: nə 2019-cu il Əsasnaməsində və ona edilmiş dəyişikliklərdə, nə də AAK Rəyasət Heyətinin dövri elmi nəşrlərə dair 10 mart 2023-cü il tarixli qərarında kvartil barədə hər hansı tələb var.
Tələb nəşrin indeksləşdirmə bazasına daxil olması faktı ilə müəyyən edilir; Q1, Q2, Q3 və ya Q4 üzrə bölgü nəzərdə tutulmur. Sənədlərdə impakt-faktor və ya persentil üçün minimum hədd də göstərilməyib.
Praktik nəticə aydındır: məqsədiniz AAK tələblərini yerinə yetirməkdirsə, APC-si 800 ABŞ dolları olan Q3 jurnalındakı məqalə bu tələbi 8 000 ABŞ dolları olan Q1 jurnalındakı məqalə ilə eyni şəkildə qarşılayır. Büdcə fərqi on dəfədir, formal nəticə isə eynidir.
Tez-tez yanlış başa düşülən daha iki məqam:
Məqalələrin həmmüəllifsiz dərc olunması tələbi ləğv edilib. Fəlsəfə doktoru üçün iki, elmlər doktoru üçün isə beş məqalənin həmmüəllifsiz olması barədə müddəa 26 noyabr 2022-ci il tarixli Fərmanla mətndən çıxarılıb.
H-indeksi tələbi — humanitar və ictimai elmlərdə ən azı 5, dəqiq və təbiət elmlərində ən azı 10 — elmi dərəcə iddiaçılarına deyil, dosent və professor elmi adlarına iddia edən şəxslərə aiddir.
Tarixlə bağlı ayrıca bir incə məqam da var. Əsasnamənin 2.22-ci bəndinə görə, iş dissertasiyanın ilkin müzakirəsinədək indeksləşdirmə bazasında yerləşdirilməlidir. Deməli, həlledici olan məqalənin jurnala göndərildiyi və ya müdafiənin keçirildiyi tarix deyil, müdafiəqabağı müzakirədən əvvəl indeksləşmə vəziyyətidir.
"Açar təhvil" nəşr neçəyə başa gəlir?
Yuxarıda hesabladığımız məbləğlər jurnalın öz xərcləridir. Ancaq əlyazma ilə nəşr arasında əlavə işlər var: jurnal seçimi, məqalənin tələb olunan formata uyğunlaşdırılması, tərcümə, redaksiya ilə yazışma və resenziya prosesinin müşayiəti.
Bazarda tam dövr üçün təxminən 300–1 800 ABŞ dolları aralığında təkliflər görəcəksiniz. Ən maraqlı hissə də burada başlayır.
Açıq deyək: sizə Scopus-da 300 ABŞ dollarına “açar təhvil” nəşr təklif edilirsə, bu, dələduzluqdur.
Hesab sadədir. Jurnalın öz ödənişi təxminən 1 000 ABŞ dollarından başlayır. Kimsə məqaləniz üzərində işləməyə başlamazdan əvvəl bu 1 000 dollar redaksiyaya ödənilməlidir. Yəni 300 dollar nəinki görülən işi, hətta xərclərin üçdə birini belə qarşılamır.
Sual “niyə bu qədər ucuzdur?” deyil. Sual “xərci kim qarşılayır?” olmalıdır. Cavab isə birdir: heç kim. 300 dollara məqalənizi dərc etmirlər — sadəcə 300 dollarınızı alırlar.
Sonra iki ssenaridən biri baş verir. Ya icraçı ödənişdən dərhal sonra yoxa çıxır, ya da məqalə indeksləşməni artıq itirmiş jurnala göndərilir.
Bu sxem praktikada necə işləyir?
Belə təkliflərin bazarı jurnalist araşdırmalarında sənədləşdirilib. Retraction Watch-un 2026-cı ilin yanvarında təsvir etdiyi işdə birinci və ya ikinci müəllif yeri 15 000 Hindistan rupisinə, yəni təxminən 165 ABŞ dollarına satılırdı. 2024-cü ildə qeydə alınmış başqa bir epizodda isə birinci müəlliflik 38 000 rupiyə, yəni təxminən 460 ABŞ dollarına satılır və məqalənin bir ay ərzində Scopus jurnalında qəbul ediləcəyinə birbaşa zəmanət verilirdi.
Sağlam məntiq üçün ilk yoxlama budur: əlyazmanın təqdim edilməsindən redaksiyanın yekun qərarınadək median müddət 198 gündür. Bir ay ərzində qəbul vədi yalnız iki ehtimal yaradır: ya redaksiyanın qərarı əvvəlcədən satın alınıb, ya da jurnalın verdiyi nəticənin elmi dəyəri yoxdur.
Ən narahatedici hadisə göstərir ki, heç nə almadan da zərər çəkmək mümkündür. Banqalordakı universitetlərdən birinin tədqiqatçısı əlyazmasını Springer Nature nəşriyyatının jurnalına göndərib. On iki gün sonra Telegram-da eyni açar sözlərə malik məqalə üzrə həmmüəllifliyin satışı haqqında elan yayılıb. Onun işi oğurlanaraq üçüncü şəxslərə satılıb, daha sonra isə oğurlanmış versiya başqa adlarla daha tez dərc olunduğu üçün tədqiqatçının özü plagiatda ittiham edilib.
Belə təkliflər adətən Telegram kanalları və WhatsApp qrupları vasitəsilə yayılır. Müşahidələrimizə görə, son dövrdə Facebook və redaksiya adından iş e-poçtuna göndərilən məktublardan da getdikcə daha çox istifadə olunur.
Dəqiqləşdirmə: söhbət konkret ölkənin jurnallarından deyil, vasitəçilərdən gedir. Hindistanda Scopus-da indekslənən çoxsaylı etibarlı jurnallar nəşr olunur. Problem jurnalın coğrafiyasında deyil, sizə kimin nə təklif etməsindədir.
Əsaslandırılmış qiymətə hansı xidmətlər daxildir?
- bazada ilk rast gəlinən jurnalın deyil, mövzunuza, tələblərinizə və müddətinizə uyğun jurnalın seçilməsi;
- məqalənin konkret nəşrin formatına və strukturuna uyğunlaşdırılması;
- tərcümə və elmi dil redaktəsi;
- metaməlumatların, ədəbiyyat siyahısının və müşayiət məktublarının hazırlanması;
- redaksiya ilə yazışma və resenziyanın bütün mərhələlərinin müşayiəti;
- jurnalın tələb etdiyi nəşr haqqı;
- məqalə bazada görünənədək prosesin müşayiəti.
Məbləğ böyük görünürsə, onu bölmək mümkündür
Bir çox tədqiqatçının bilmədiyi həll yolu var. Normativ aktlarda həmmüəlliflərin sayına məhdudiyyət qoyulmur, məqalələrin həmmüəllifsiz dərc olunması tələbi isə 2022-ci ildə ləğv edilib.
Bu o deməkdir ki, bir məqalənin beş, altı və ya yeddi həmmüəllifi ola bilər və xərc onların arasında bölünə bilər. 1 800 ABŞ dolları dəyərində nəşr altı nəfər arasında bölündükdə adambaşına 300 dollar düşür.
"Məqalələr Akademiyası" necə işləyir?
Tədqiqatçıların çoxu bizə eyni vəziyyətdə müraciət edir: müdafiə və ya attestasiya yaxınlaşır, nəşr tələbi məlumdur, amma bundan sonra nə etmək lazım olduğu aydın deyil.
Biz bu qeyri-müəyyənliyi tam aradan qaldırırıq. Siz jurnalı təsadüfi seçmir və hər təklifi ayrıca yoxlamaq məcburiyyətində qalmırsınız.
Nə edirik:
- Scopus-da “açar təhvil” nəşr
- Web of Science bazasında “açar təhvil” nəşr
- AAK siyahısına daxil olan nəşrlərdə məqalə dərci
- Elmi məqalələrdə həmmüəlliflik
- Elmi və dil redaktəsi, tərcümə
- H-indeksinin yüksəldilməsi və dissertasiya işinin müşayiəti
Niyə bizə etibar edirlər:
- Rəsmi və müqavilə əsasında işləyirik
- Beş ildir Azərbaycan, Qazaxıstan və Ukrayna alimləri ilə işləyirik
- Müştərilərimizin 1 364-dən çox məqaləsi artıq Scopus jurnallarında dərc olunub
- İndeksləşməni itirən jurnalların açıq monitorinqini aparırıq
Müştərilərimizin müddət, jurnal və nəticələr üzrə real hekayələri Keyslər səhifəsində toplanıb.
Bu prosesi bizimlə keçmiş tədqiqatçıların fikirlərini isə Müştərilərimizin rəyləri bölməsində oxuya bilərsiniz.
Həmkar Bonusu: tövsiyəyə görə bonus
Siz həmkarınızı tövsiyə edirsiniz, o, sifarişə endirim alır, siz isə onun sifariş məbləğinin 5%-i həcmində bonus qazanırsınız. Bonus depozit kimi hesablanır və növbəti nəşr, redaktə və ya konsultasiya üçün istifadə olunur.
Konsultasiya sizi heç nəyə məcbur etmir. Tələblərinizi və müddətinizi izah edirsiniz, biz isə məhz sizin vəziyyətinizdə hansı kvartilin və giriş modelinin lazım olduğunu, real məbləği və onu azaltmağın mümkün olub-olmadığını bildiririk.
Formatı hələ müəyyənləşdirməmisinizsə, əvvəlcə elmi məqalələrdə həmmüəllifliyin necə işlədiyinə baxın: Elmi məqalələrdə birgə müəlliflik: nədir, alimlər niyə birləşir və necə işləyir
Nəticə
Məqalənin əvvəlindəki iki həmkara qayıdaq. Onların arasındakı fərq nə büdcədədir, nə də bəxtdə. Fərq birinin əvvəlcədən yoxladığı, digərinin isə yoxlamadığı bir neçə məqamdadır.
Scopus-da nəşrin vahid qiyməti yoxdur — qiymət diapazonu var.
Ödəniş həmişə məcburi deyil. Tam açıq girişli jurnalların təxminən dörddə biri ümumiyyətlə APC tələb etmir.
Həddən artıq ucuz təklif üstünlük deyil, xəbərdarlıqdır. “Açar təhvil” nəşrin qiyməti jurnalın öz ödənişindən aşağıdırsa, işi görmək üçün maliyyə qalmır.
Böyük məbləği bölmək mümkündür. Həmmüəlliflərin sayına məhdudiyyət yoxdur. 1 800 ABŞ dolları dəyərinde nəşr altı nəfər arasında bölündükdə adambaşına 300 dollar düşür.
Elan edilən APC həmişə yekun məbləğ deyil. Həcm limitindən artıq səhifələr, dil redaktəsi məcburi əlavə xərc yarada bilər.
Ən bahalı səhv artıq ödəniş etmək deyil. Artıq ödəniş etdikdə pul itirirsiniz. Naməlum vasitəçiyə 300 dollar ödədikdə isə bir illik əməyinizi itirmək riski yaradırsınız.
Q1 düşündüyünüzdən daha az hallarda zəruridir. AAK kvartillə bağlı tələb müəyyən etmir.
Ən vacibi: Scopus-a gedən ən ucuz yol az ödədiyiniz yol deyil, ikinci dəfə ödəməli olmadığınız yoldur.
Hazırda məqalənizi hansı jurnala təqdim etməyi seçirsinizsə, bizə WhatsApp-da yazın. Tələblərinizi qiymətləndirək, real məbləği və onu azaltmağın mümkün olub-olmadığını açıq şəkildə bildirək.
