Bu gün dünyada getdikcə daha çox elmi məqalə tək deyil, komanda ilə yazılır. Birgə müəlliflik çoxdan elmin normasına çevrilib və birgə işlərin sayı ildən-ilə artır. Bu məqalədə sadə dillə izah edəcəyik: birgə müəlliflik nədir, alimlər nəşrlər üçün niyə birləşir, bu nə fayda verir və birgə müəlliflik praktikada, o cümlədən xidmət kimi necə işləyir.
Elmi nəşrdə birgə müəlliflik nədir
Birgə müəlliflik bir neçə müəllifin eyni elmi işdə iştirakıdır və burada hər kəs öz töhfəsini verir: ideyaya, hesablamalara, eksperimentə, məlumatların təhlilinə, ədəbiyyat icmalına və ya mətnin tərtibatına. Müəllif sadəcə siyahıdakı bir soyad deyil, tədqiqatda real iştirak edən və onun nəticəsinə görə məsuliyyət daşıyan şəxsdir. Scopus və Web of Science üçün birgə müəlliflik standart və tam qanuni praktikadır: birgə məqalələr bütün sahələrdə geniş yayılıb.
Scopus və Web of Science-in bir-birindən nə ilə fərqləndiyi və attestasiya üçün hansı bazaların lazım olduğu barədə ətraflı məlumatı AAK-ın Scopus və Web of Science jurnallarına dair tələbləri materialımızda oxuya bilərsiniz.
Alimlər niyə birləşir
Elm çoxdan təkbaşına görülən iş olmaqdan çıxıb. Birgə müəllifliyin bir neçə səbəbi var:
- heç bir tədqiqatçı eyni anda hər şeydə güclü deyil: kimsə hesablamaları aparır, kimsə eksperiment qurur, kimsə ədəbiyyat icmalını yazır;
- müasir mövzular getdikcə daha çox fənlərin qovşağında yerləşir və bir məqaləyə müxtəlif sahələrdən mütəxəssislər lazım olur;
- komanda ilə iş daha sürətli gedir: yük bölünür və məqalə təkbaşına hazırlanandan xeyli tez hazır olur;
- birgə müəlliflikdə olan məqalələrə orta hesabla daha çox istinad edilir, deməli elmi ictimaiyyətdə daha görünərlidir;
- birgə nəşrlər, xüsusən beynəlxalq nəşrlər, peşəkar əlaqələr dairəsini genişləndirir.
Sadə desək, birgə müəlliflik təkbaşına vaxtın, bacarığın və ya resursların çatmadığı yerdə güclü məqalə əldə etməyin yoludur.
Birgə müəlliflik alim üçün hansı faydaları verir
| Fayda | Alimə nə verir |
|---|---|
| İşin bölünməsi | hər kəs öz güclü tərəfini ortaya qoyur: hesablamalar, eksperiment, icmal, tərtibat |
| Ekspertizaya çıxış | Sizdə olmayan mövzu və metodları həmkarların hesabına bağlayırsınız |
| Daha yüksək istinad | birgə məqalələrə orta hesabla tək məqalələrdən daha çox istinad edilir |
| Daha sürətli hazırlıq | yük bölünür, məqalə təkbaşına olduğundan tez hazırlanır |
| Daha çox nəşr | bir yox, bir neçə işdə iştirak etmək olur |
| Bölünmüş xərclər | nəşr xərcləri müəlliflər arasında bölünür |
Birgə müəlliflik nümunələri
Daha aydın olsun deyə, bir neçə tipik vəziyyət:
Nümunə 1. Alim hesablamalarda güclüdür, lakin ədəbiyyat icmalı ona çətin gəlir. O, nəzəri hissəni yaxşı yazan bir birgə müəllif tapır. Birlikdə onlar bir-birinin zəif yerlərini bağlayır və təkbaşına heç birinin hazırlaya bilməyəcəyi məqaləni ortaya çıxarır.
Nümunə 2. Tədqiqat böyükdür və fənlərin qovşağındadır: həm metodologiya, həm məlumatların emalı, həm də savadlı tərtibat lazımdır. Bir neçə mütəxəssisdən ibarət komanda yığılır, hər kəs öz hissəsinə cavabdehdir və nəticədə Scopus və ya Web of Science səviyyəsində iş ortaya çıxır.
Nümunə 3. Alim nəşr olunmaq istəyir, lakin təkbaşına sıfırdan ayrıca məqalə üçün büdcəsi çatmır. O, eyni vəziyyətdə olan həmkarı ilə birləşir: birlikdə xərcləri bölür, məqalənin hazırlanmasını sifariş edir və hər ikisi onun birgə müəllifi olur. Hər biri dəyəri bölərək nəşr əldə edir.
İlk iki vəziyyət adi elmi əməkdaşlıqdır. Üçüncüsü isə birgə müəllifliyin artıq xidmət kimi necə işlədiyini göstərir.
Xidmət kimi birgə müəlliflik
Bəzən müəllif kollektivini təkbaşına yığmaq çətindir: uyğun həmkarlar yoxdur, müddətlər sıxdır və ya ayrıca məqalə üçün büdcə çatmır. Bu halda birgə müəllifliyi xidmət kimi rəsmiləşdirmək olar.
Mexanika sadədir. Əvvəlcə Siz birgə müəllif kimi qoşulmaq istədiyiniz mövzunu seçirsiniz. Tam müəllif kollektivi (adətən 3-5 nəfər) yığılan kimi komanda məqalə üzərində işə başlayır və hazır material bütün müəlliflərin adından jurnala təqdim olunur. Məqalə əvvəlcədən yazılmır: o, yığılmış komanda üçün hazırlanır.
Bu nə verir:
- aylarla təkbaşına işləmədən lazımi səviyyəli məqaləyə müəllif kimi daxil olursunuz (Scopus, WoS, AAK, ERIH Plus, Index Copernicus);
- dəyər birgə müəlliflər arasında bölünür, buna görə təkbaşına nəşrdən daha ucuz başa gəlir;
- iş rəsmi müqavilə əsasında, jurnalın indeksləşməsi yoxlanılmaqla və nəşrə qədər müşayiətlə aparılır.
AAK-ın 2026-cı ildə müdafiə və elmi ad üçün hansı jurnalları tanıdığını AAK jurnallarının aktual siyahısına dair icmalımızda görə bilərsiniz.
Xidmət və şərtlər haqqında ətraflı məlumatı «Elmi məqalələrdə birgə müəlliflik» səhifəsində oxuya bilərsiniz.
Nəticə
Birgə müəlliflik nə bir kələk, nə də istisnadır. Bu, elmlə məşğul olmağın normal və geniş yayılmış üsuludur. Alimlər zəif yerləri bağlamaq, işi sürətləndirmək və daha güclü, daha görünən nəşr əldə etmək üçün birləşir. Kollektivi təkbaşına yığmaq çətin olanda isə birgə müəllifliyi xidmət kimi rəsmiləşdirmək, işi də, xərcləri də həmkarlarla bölmək olar.
📲 Qapalı WhatsApp kanalımıza qoşulun
Scopus və Web of Science jurnallarında birgə müəlliflik üçün boş yerlər, AAK tələblərindəki dəyişikliklər və yeni jurnallar: hamısını açıq mənbələrdə görünməzdən əvvəl ilk Siz öyrənin.
