2025-ci ildə Azərbaycanda cəmi 41 nəfər professor unvanı aldı. Müqayisə üçün: həmin il 146 nəfərə dosent unvanı verildi. Bu rəqəm bir şeyi aydın şəkildə göstərir — professor unvanı ölkənin ən yüksək elmifərqləndiricisidir, ona gedən yol isə uzun və tələbkardır.
2026-cı ilin martında Prezident İlham Əliyev tələbləri daha da artıran yeni Fərman imzaladı. Bu məqalədə 2026-cı ilin qaydalarını tam şəkildə araşdırırıq: kim müraciət edə bilər, neçə məqalə lazımdır, h-indeks necəolmalıdır və sənəd paketini necə hazırlamaq lazımdır.
Professor unvanını kim ala bilər?
Professor unvanını Ali Attestasiya Komissiyası (AAK) verir. Əsas şərt: namizədin artıq dosent unvanı olmalıdır. Əvvəllər verilmiş “böyük elmi işçi” unvanı dosentliyə bərabər tutulur.
Unvan iki istiqamət üzrə verilir:
– Elmi fəaliyyət — elmi-tədqiqat müəssisələrinin əməkdaşları üçün;
– Elmi-pedaqoji fəaliyyət — ali təhsil müəssisələrinin işçiləri üçün;
Elmlər doktoru üçün tələblər
Elmi fəaliyyət üzrə (b. 3.1)
Namizəd elmi müəssisədə və ya ali məktəbin elmi-tədqiqat bölməsində aşağıdakı vəzifələrdən birini tutmalıdır: direktor, elmi iş üzrə direktor müavini, elmi katib, şöbə/laboratoriya müdiri, baş/aparıcı/böyük elmi işçi.
Elmi-pedaqoji fəaliyyət üzrə (b. 3.2)
Namizəd ali məktəbdə rektor, elmi/tədris işləri üzrə prorektor, dekan, kafedra müdiri və ya professor vəzifəsini tutmalıdır.
Fəlsəfə doktoru (PhD) üçün tələblər
Fəlsəfə doktorları üçün tələblər xeyli yüksəkdir. Staj 10 ilə çatır, məqalə sayı isə əhəmiyyətli dərəcədə artır.
Elmi fəaliyyət üzrə (b. 3.6)
Elmi-pedaqoji fəaliyyət üzrə (b. 3.7)
Alternativ yol: 35 il staj (b. 3.8)
Çox uzun stajı olan fəlsəfə doktorları üçün ayrıca marşrut nəzərdə tutulub:
– Elmi-pedaqoji staj: ≥35 il
– Monoqrafiya: ≥400 000 işarə (dissertasiyadan fərqli)
– Tədris-metodiki əsərlər: ≥400 000 işarə
– Hazırlanmış dərəcəli mütəxəssislər: ≥2 nəfər
– Elmi nəşrlərdəki məqalələr: ≥20
– Beynəlxalq tədbirlərdəki məruzələr/tezislər: ≥5 (bunlardan ≥2 xaricdə)
2026-cı ilin yenilikləri: nə dəyişdi?
3 mart 2026-cı il tarixli Fərmanla Əsasnaməyə bütün namizəd kateqoriyaları üçün əlavə məcburi tələblər daxil edildi.
Yeni tələblər — 2026-cı il Fərmanı
1. Tanınmış xarici nəşriyyatda monoqrafiya: namizəd AAK siyahısından akademik nəşriyyatda xarici dildə tək müəllif monoqrafiyası nəşr etdirməlidir. Həcm — ≥400 000 işarə, elmi şura tövsiyəsi ilə.
2. h-indeksə tələb: Humanitar və ictimai elmlər — ≥5 | Dəqiq və təbiət elmləri — ≥10. Özünüsitatlar nəzərə alınmır.
3. Prosedur gücləndirmə: əgər namizəd üzrlü səbəb olmadan 2 ay ərzində iclasa gəlməzsə — ekspertiza dayandırılır və unvanın verilməsindən imtina edilir.
Məqalə tələblərindəki konkret dəyişikliklər
Dosent unvanı olan fəlsəfə doktorları üçün tək müəllifli məqalə tələbi əhəmiyyətli dərəcədə artdı:
Qısaca: 2026-cı ildən etibarən həmmüəlliflik daha az qəbul edilir — üstünlük şəxsən imzalanmış tədqiqatlara verilir.
Prosedur: sənədlər necə təqdim edilir?
İmtina halında təkrar vəsatət ən azı 1 ildən sonra mümkündür.
Sənəd paketi: 11 maddəlik yoxlama siyahısı
AAK-a sənədləri səhvsiz təqdim etmək üçün nəyin hazırlanacağını, neçə nüsxə, notariat lazım olub-olmadığını və hər sənədi kimin imzaladığını bilmək vacibdir. Biz hər 11 maddənin ətraflı izahı ilə tam yoxlama siyahısıhazırladıq.
📋 Tam yoxlama siyahısını WhatsApp-da əldə edin — pulsuz
AAK dissertasiya şurası üçün 11 sənədlik yoxlama siyahısını almaq üçün aşağıdakı linkə klikləyin:
Yoxlama siyahısında hər sənəd üçün göstərilib: kim verir, neçə nüsxə, notariat lazımdır ya yox, elektron versiya tələb olunub-olunmadığı.
Xüsusi kateqoriyalar
Əsasnamə mədəniyyət, incəsənət, memarlıq, hərbi sahə, bədən tərbiyəsi/idman üçün ayrıca yollar nəzərdə tutur. Bu sahələrdə elmi dərəcəsiz belə professor unvanı verilə bilər — “Xalq artisti“, “Əməkdar mədəniyyətxadimi” adı və ya olimpiya çempionu statusu əsas meyar kimi çıxış edir. Bu sahələrdə staj tələbi 25-35 ilə çatır.
Nəticə: 2026-cı ildə professor olmaq nə deməkdir?
Yeni Fərman unvanın alınmasını çətinləşdirdi, lakin daha şəffaf etdi. İndi hər namizəd dəqiq bilir: neçə məqalə lazımdır, h-indeks necə olmalıdır, monoqrafiyanı harada nəşr etdirmək lazımdır.
41 professorun ölkənin ümumi elmi potensialı fonunda çox az olduğunu düşünsək, bu addımın nə qədər böyük çəkiyə malik olduğu aydın olur.
Məqalələr Akademiyası artıq Azərbaycan, Ukrayna və Qazaxıstandan 120-dən çox alimə elmi ad almaqda — dosentlikdən tutmuş professorluğa qədər — kömək etmişdir. Sənəd paketini düzgün hazırlamaq, nəşr strategiyasını vaxtında qurmaq və h-indeksi artırmaq üçün Məqalələr Akademiyası mütəxəssislərinə müraciət edin.
