AAK həmmüəlliflik tələbləri birgə yazılmış məqalələrin elmi məqsədinizə uyğun nəşr şərtlərinə cavab verdiyi halda nəzərə alınmasına imkan verir. Həmmüəlliflərin olması işin qəbul edilməyəcəyi demək deyil: tədqiqatın məzmunu, jurnalın uyğunluğu və iddiaçının şəxsi töhfəsi əhəmiyyət daşıyır. Professor elmi adına iddia edən bəzi kateqoriyalar üçün isə tək müəllifli monoqrafiya və tədris-metodiki işlər nəzərdə tutulur; bunları jurnal məqalələrindən fərqləndirmək lazımdır. AAK-ın izahı, Elmi adlar verilməsi qaydası haqqında Əsasnamə.
Normativ mənbələrin yoxlanıldığı tarix: 3 oktyabr 2026-cı il.
AAK həmmüəlliflik tələbləri: birgə məqalə qəbul olunurmu?
AAK — Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasıdır. Komissiya elmi dərəcə və elmi adlar verir. Müəllif əvvəlcə məqsədini müəyyənləşdirməlidir: PhD müdafiəsi, dosent və ya professor elmi adının alınması üçün tələb olunan elmi işlər eyni deyil.
Həmmüəllifli məqaləni də tək müəllifli nəşr kimi məzmun və uyğunluq baxımından yoxlamaq lazımdır.
Məqalə ixtisasınıza və tədqiqatınıza uyğundurmu? Dissertasiya müdafiəsi üçün təqdim olunan nəşrlər onun elmi nəticələrini əks etdirməlidir. Birgə iş başqa mövzuya aiddirsə, adınızın müəlliflər siyahısında olması özlüyündə müdafiəyə hazırlıq məsələsini həll etmir.
Jurnal uyğundurmu? AAK-ın elmi jurnallara və sahəniz üzrə beynəlxalq bazalara dair tələblərini yoxlamaq lazımdır. İndekslənmə jurnalın müvafiq məlumat bazasına daxil edilməsidir. AAK məqalə tələbləri elmi məqsəddən və elm sahəsindən asılıdır. Elmi dərəcələr verilməsi qaydası haqqında Əsasnamə, 2-ci bölmə.
Sizin gördüyünüz iş aydındırmı? AAK birgə işlərdə həmmüəlliflərin iştirak payının göstərilməsinin vacibliyini ayrıca vurğulayır. Buna görə əlyazma təqdim edilməzdən əvvəl məsələnin qoyuluşuna, metodlara, məlumatlara, təhlilə və mətnin hazırlanmasına kimin cavabdeh olduğunu razılaşdırmaq məqsədəuyğundur. AAK-ın həmmüəlliflik barədə izahı.
Nəşrlərin siyahısını mövzu, jurnal, indekslənmə, nəşr tarixi, dissertasiya ilə əlaqə və şəxsi töhfə üzrə ayrıca sütunlarla aparmaq faydalıdır. Belə siyahı hansı tələblərin artıq yerinə yetirildiyini, hansılar üzrə işin davam etdiyini görməyə kömək edir.
Hər müəllifin töhfəsini necə göstərmək olar?
Töhfənin aydın təsviri konkret suala cavab verir: tədqiqatın hansı hissəsini hər bir iştirakçı yerinə yetirib? Vəzifələr fərqli olduğu halda «bütün müəlliflər işdə iştirak edib» ifadəsi kifayət qədər məlumat vermir.
Məqalədə Author Contributions — «Müəlliflərin töhfəsi» bölməsi hazırlamaq olar. Onun adı, yerləşməsi və formatı jurnalın qaydalarından asılıdır.
Geniş istifadə olunan vasitələrdən biri tədqiqatçıların rollarını təsvir edən CRediT sistemidir. Bu sistem konsepsiyanı kimin hazırladığını, metodologiyanı kimin seçdiyini, məlumatları kimin topladığını və emal etdiyini, təhlili, vizuallaşdırmanı və ilkin mətni kimin hazırladığını göstərməyə imkan verir. Bir iştirakçı bir neçə rol yerinə yetirə, eyni rolu isə bir neçə tədqiqatçı bölüşə bilər. CRediT sisteminin təsviri.
Məsələn, töhfələr belə göstərilə bilər:
A müəllifi tədqiqatın konsepsiyasını və metodologiyasını hazırlayıb. B müəllifi məlumatları toplayıb və sistemləşdirib. C müəllifi statistik təhlili aparıb. A və C müəllifləri ilkin mətni hazırlayıb; bütün müəlliflər məzmunun təkmilləşdirilməsində iştirak edib və son versiyanı təsdiqləyiblər.
Bu, real işə uyğunlaşdırılmalı olan nümunədir. Rolları layihənin əvvəlində razılaşdırmaq, məqaləni göndərməzdən əvvəl isə onların faktiki iştirakı əks etdirdiyini yoxlamaq faydalıdır.
CRediT töhfəni təsvir edir, lakin kimin müəllif sayılacağını müəyyənləşdirmir. Seçilmiş jurnalın müəlliflik siyasətinə əsaslanmaq lazımdır. Məsələn, tibbi nəşrlər üçün ICMJE tövsiyələri müəllifliyi əhəmiyyətli elmi iştirak, əlyazmanın məzmunu üzərində iş, son versiyanın təsdiqi və nəticəyə görə məsuliyyətlə əlaqələndirir. ICMJE-nin müəlliflik meyarları.
Dissertasiya üçün töhfənin təsviri ayrıca əhəmiyyət daşıyır. Əsasnamə kollektiv müəlliflərə məxsus ideya və işləmələrdən istifadə edildikdə bunu qeyd etməyi, avtoreferatda isə iddiaçının şəxsi töhfəsini göstərməyi tələb edir. Məqalədəki bölmə bu məlumatların uyğunluğunu təmin etməyə kömək edir, lakin dissertasiya sənədlərinin tərtibini əvəz etmir. Elmi dərəcələr haqqında Əsasnamə, 3.10 və 3.16-cı bəndlər.
Birgə iş barədə daha ətraflı məlumatı elmi məqalələrdə həmmüəlliflik qaydaları materialında oxuya bilərsiniz.
AAK üçün məqalə tək müəllifli olmalıdırmı?
Tələbləri araşdırarkən köhnə normalara rast gəlmək mümkündür. Bu, xüsusilə həmmüəllifsiz nəşrlərlə bağlı şərtlərə aiddir.
PhD üçün tək müəllifli məqalə tələbinə baxarkən nəzərə alın: Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 26 noyabr 2022-ci il tarixli Fərmanı PhD üçün iki, elmlər doktoru dərəcəsi üçün isə beş həmmüəllifsiz məqalə şərtini qaydalardan çıxarıb. Eyni Fərman professor elmi adı ilə bağlı 3.6.5.1, 3.6.5.2, 3.7.6.1 və 3.7.6.2-ci yarımbəndlərdə göstərilən həmmüəllifsiz məqalə kvotalarını da ləğv edib. Fərmanın rəsmi mətni, 1.5–1.6 və 2.8–2.9-cu bəndlər.
Buna görə «professor olmaq üçün mütləq müəyyən sayda tək müəllifli məqalə lazımdır» fikrini konkret əsası yoxlamadan tətbiq etmək olmaz. Sənədin əvvəlki redaksiyasında olan tələb sonrakı dəyişikliklə ləğv edilmiş ola bilər.
Bununla yanaşı, ayrı-ayrı hallarda tək müəllifli nəşrlər tələb olunur. Burada əsas məsələ işin növüdür.
PhD dərəcəsi olan və Əsasnamənin 3.6 və 3.7-ci bəndləri üzrə professor elmi adına iddia edən şəxslər üçün ixtisas üzrə tək müəllifli monoqrafiya nəzərdə tutulur. Monoqrafiya xaricdə, AAK-ın siyahısındakı akademik nəşriyyatda, xarici dildə çap edilməli, elmi şura tərəfindən nəşrə tövsiyə olunmalı, PhD dissertasiyasını təkrarlamamalı və həcmi ən azı 400 000 işarə olmalıdır. Əsasnamə, 3.6.3 və 3.7.3-cü yarımbəndlər, nəşriyyatlara dair dəyişikliyi müəyyən edən Fərman, 2.7-ci bənd.
Elmi-pedaqoji fəaliyyətə görə professor elmi adına iddia edən bəzi kateqoriyalar üçün tək müəllifli tədris-metodiki işlər də nəzərdə tutulur. Bu, o cümlədən 3.2.4 və 3.7.4-cü yarımbəndlərdə göstərilir. Elmi adlar verilməsi qaydası haqqında Əsasnamə.
Beləliklə, həmmüəllifli jurnal məqaləsi nəşrlər siyahınıza daxil ola bilər. Lakin müraciət etdiyiniz əsas üzrə tək müəllifli monoqrafiya və ya tədris işi tələb olunursa, məqalə onu əvəz etmir.
Məqsədiniz üçün hansı müəlliflik formatı uyğundur?
Nəşrləri planlaşdırmazdan əvvəl sənədlərinizə hansı qayda üzrə baxılacağını müəyyənləşdirin.
Akademik məqsəd | Müəlliflik formatı | Təqdimatdan əvvəl nəyi yoxlamaq lazımdır? |
PhD müdafiəsi | Tək müəllifli və həmmüəllifli məqalələr | Dissertasiya nəticələri ilə əlaqə, şəxsi töhfə və jurnalın elm sahəsi üzrə tələblərə uyğunluğu |
Dosent elmi adı | Həmmüəllifli məqalələrə yol verilir | İddiaçının kateqoriyası, ixtisas, nəşrlərin dövrü, digər elmi və tədris işlərinə dair tələblər |
Professor elmi adı | Birgə məqalələrə yol verilir; bəzi əsaslar üzrə başqa növ tək müəllifli işlər tələb olunur | Əsasnamənin tətbiq olunan bəndi, monoqrafiyaya və tədris-metodiki nəşrlərə dair tələblər |
İş yerində attestasiya və ya müqavilənin uzadılması | Müəssisənin tətbiq olunan qaydaları ilə müəyyən edilir | Əməkdaşların qiymətləndirilməsi qaydası, müsabiqə və ya müqavilə şərtləri, həmmüəllifliyin nəzərə alınması |
Elmi dərəcə və adlarla bağlı sətirlər elmi dərəcələr haqqında Əsasnaməyə, elmi adlar haqqında Əsasnaməyə və 26 noyabr 2022-ci il tarixli dəyişikliklərə əsaslanır. Yoxlanılıb: 3 oktyabr 2026-cı il.
Cədvəl nəyi yoxlamalı olduğunuzu müəyyənləşdirməyə kömək edir. İş yerində attestasiya və ya müqavilə üçün müəssisənizin müvafiq sənədini əldə edin: yalnız AAK qaydalarına əsasən işəgötürənin konkret nəşri necə qiymətləndirəcəyini müəyyən etmək olmaz.
İşlərin sayı və beynəlxalq bazalara dair tələblər də məqsədinizə uyğun ayrıca yoxlanmalıdır. Əlavə məlumat: AAK-ın nəşr və beynəlxalq bazalar üzrə tələbləri.
Scopus məqaləsində həmmüəlliflik necə nəzərə alınır?
Scopus məqaləsində həmmüəlliflik məsələsini qiymətləndirərkən jurnalın müəlliflik qaydalarına və hər iştirakçının elmi töhfəsinə baxmaq lazımdır. Məsələn, Elsevier müəlliflərin tədqiqatın konsepsiyasına, quruluşuna, icrasına və ya nəticələrinin şərhinə əhəmiyyətli töhfə verməsini tələb edir; konkret jurnalın əlavə qaydaları da nəzərə alınmalıdır. Elsevier-in nəşr etikası siyasəti.
Scopus məqaləsində müəllif sayı, jurnalın indekslənməsi və işin AAK tələblərinə uyğunluğu ayrı-ayrı məsələlərdir. Jurnalın müəllif heyətini qəbul etməsi nəşrin Sizin akademik məqsədinizə uyğunluğunu ayrıca yoxlamaq ehtiyacını aradan qaldırmır. Məqalənin ixtisasınıza, tələb olunan nəşr dövrünə və təqdim etdiyiniz elmi nəticələrə uyğunluğunu da nəzərə alın.
Tədqiqatçılar niyə həmmüəllifliyi seçirlər?
Birgə iş tədqiqat müxtəlif bilik və bacarıqlar tələb etdikdə xüsusilə faydalıdır. Sahə üzrə mütəxəssis, sahə tədqiqatı təcrübəsi olan alim və məlumatların təhlili üzrə ekspert bir müəllifin təkbaşına eyni səviyyədə yerinə yetirməkdə çətinlik çəkəcəyi məsələni həll edə bilərlər.
Həmmüəllifliyin mümkün üstünlükləri tədqiqatın təşkili ilə bağlıdır:
- Vəzifələrin bölüşdürülməsi. İştirakçılar lazımi səriştəyə malik olduqları mərhələlər üzərində işləyirlər.
- Resursların birləşdirilməsi. Komanda üzvlərinin çıxışı olan məlumatlardan, avadanlıqlardan və tədqiqat vasitələrindən istifadə edə bilər.
- Xərclərin bölüşdürülməsi. Məqalənin hazırlanması və nəşri ilə bağlı xərclər razılaşdırılmış şərtlərlə iştirakçılar arasında bölünə bilər.
- Daha ardıcıl nəşr planı. Komandanın müvafiq tədqiqatları varsa, iş bölgüsü il ərzində daha çox müstəqil elmi nəticəni nəşrə çatdırmağa kömək edə bilər.
Bu üstünlüklər avtomatik yaranmır. Metodların, müddətlərin və mətnin razılaşdırılması da vaxt tələb edir. ABŞ Milli Akademiyalarının elmi əməkdaşlıq üzrə tövsiyələrində məqsədlərin, rolların, qərarvermə qaydasının və görülən işə görə töhfələrin tanınmasının əvvəlcədən razılaşdırılması vurğulanır. Məsuliyyətli əməkdaşlıq üzrə tövsiyələr.
Buna görə istənilən birgə məqalənin daha tez və daha ucuz dərc olunacağını vəd etmək düzgün deyil. İşin və xərclərin bölüşdürülməsi qənaətə imkan yarada bilər; rəy prosesinin müddəti isə yenə də jurnaldan asılıdır.
«Məqalələr Akademiyası»nda həmmüəlliflik necə işləyir?
Kataloqumuzda AAK, ERIH Plus, Scopus və Web of Science üzrə jurnallarda nəşr üçün mövzular toplanıb. Siz elmi istiqaməti, uyğun mövzunu və müəllif heyətində mövcud olan yeri seçirsiniz. İştirak qiyməti mövzunun kartında göstərilir və seçilən mövqedən asılıdır.
İlkin ödənişdən sonra seçdiyiniz yer Sizə ayrılır. Məqalə üzərində iş müəllif qrupu tam formalaşdıqdan sonra başlayır. Qrup yığıldığı müddətdə ayrılmış yerin qiyməti dəyişmir. Məqalə dərc olunduqdan sonra hər həmmüəllifə ayrıca nəşr haqqında arayış verilir.
Məqalənin xərcləri həmmüəlliflər arasında bölüşdürülür: fərdi sifarişin tam qiymətini deyil, öz payınızı ödəyirsiniz.
Məsələn, Scopus Q4 məqaləsinin qiyməti 1 800 $ olduqda və xərclər beş həmmüəllif arasında bərabər bölündükdə, tam məbləğ əvəzinə bir yer üçün 360 $ ödəyirsiniz.
Uyğun mövzu yoxdursa, ixtisasınızı və planlaşdırdığınız müdafiə tarixini bizə bildirin — uyğun variant seçməyə və ya yeni qrup üçün qeydiyyat açmağa kömək edərik. Kataloqda iştirak şərtləri.
Həmmüəlliflik barədə ən çox hansı suallar verilir?
Scopus məqaləsində neçə müəllif ola bilər?
Müəlliflərin sayı elm sahəsindən, tədqiqatın xarakterindən və konkret jurnalın qaydalarından asılıdır. Humanitar və sosial elmlərdə bəzi nəşrlər müəllif sayını beş nəfərlə məhdudlaşdırır. Məsələn, Psicogente jurnalının qaydalarında belə məhdudiyyət var. Lakin bunu jurnalların əksəriyyətinə aid etmək olmaz. Psicogente jurnalının müəlliflər üçün qaydaları.
Jurnal icazə verirsə və hər kəsin iştirakı əsaslandırılıbsa, müəllif heyəti altı–yeddi nəfərdən və ya daha çox iştirakçıdan ibarət ola bilər. Fundamental, tibbi və texniki tədqiqatlarda komanda daha böyük ola bilər. Məsələn, JAMA müəlliflik meyarlarına əməl olunduqda tədqiqat məqaləsində müəllif sayına yuxarı hədd qoymur. JAMA-nın müəlliflik siyasəti.
Mütləq birinci müəllif olmaq lazımdırmı?
Yoxlanılmış ümumi əsasnamələrdə AAK-ın yalnız iddiaçının birinci müəllif olduğu məqalələri nəzərə almasına dair universal tələb müəyyən edilməyib. Bununla belə, adların sırası konkret jurnal və ya müəssisənin qiymətləndirmə sistemində əhəmiyyət daşıya bilər.
Bu məsələni əvvəlcədən müzakirə edin. ICMJE müəlliflərin sırasını müəllif heyətinin birgə qərarı ilə müəyyənləşdirməyi tövsiyə edir. ICMJE tövsiyələri.
AAK töhfə üçün minimum faiz müəyyən edirmi?
AAK həmmüəlliflərin iştirak payının göstərilməsinin vacibliyini qeyd edir. Lakin yoxlanılmış sənədlərdə bütün elmi məqalələr üçün hər müəllifə aid vahid məcburi faiz müəyyən edilməyib. Gördüyünüz işi konkret təsvir edin və müraciət etdiyiniz prosedur üçün onun hansı formada təqdim edilməli olduğunu dəqiqləşdirin. AAK-ın izahı.
Tək müəllifli və həmmüəllifli məqalələri birlikdə təqdim etmək olarmı?
Bəli. AAK həmmüəlliflik tələbləri elmi məqsədiniz və nəşrin növü nəzərə alınmaqla tətbiq edilməlidir. Ayrı-ayrı normalar tək müəllifli iş tələb edirsə, hansı işdən söhbət getdiyini yoxlayın: tək müəllifli məqalə tək müəllifli monoqrafiya və ya tədris-metodiki nəşri əvəz etmir. Elmi adlar verilməsi qaydası haqqında Əsasnamə.
