ESCI uzun müddət elmi müəlliflər üçün əlçatan nəşr marşrutu olaraq qalırdı. Müşahidələrimizə görə, bu gün həmin seçim mürəkkəbləşib: jurnalların seçilməsi sərtləşib, statusları isə xüsusilə diqqətli yoxlama tələb edir. Scopus daha çox variant verir, lakin müddət və büdcə əhəmiyyətli dərəcədə kvartildən asılıdır.
Tədqiqatçıya layihənin nəticələri üzrə məqalə, müəllimə nəşr portfeli, dissertanta AAK tələblərinin yerinə yetirilməsi, elmi qrupa isə beynəlxalq auditoriyaya çıxış lazımdır. Vəzifə eynidir: məqsəd, son tarix və büdcəni nəzərə alaraq uyğun jurnal tapmaq.
«Scopus yoxsa Web of Science» sualı indeksin və jurnalın səviyyəsinin dəqiqləşdirilməsini tələb edir: nəşr marşrutunu məhz onlar müəyyən edir.
AAK siyahısında olan jurnallar: komissiya nəyi nəzərə alır
AAK-ın tövsiyə etdiyi nəşrlərin milli siyahısı və elm sahələri üzrə tanınan beynəlxalq bazaları var. Bazaların siyahısı Rəyasət Heyətinin 17 yanvar 2020-ci il tarixli qərarı ilə təsdiqlənib. Seçim zamanı öz ixtisasınızı və attestasiya məqsədinizi komissiyanın sahə üzrə materialları ilə tutuşdurmaq lazımdır.
ali attestasiya komissiyası jurnallar və aak siyahisinda olan jurnallar sorğuları məqalənin məqsədinin dəqiqləşdirilməsini tələb edir. Nəzərdən keçirilən siyahıda AAK-ın yalnız Q1-ə dair universal tələbi yoxdur; indekslər üzrə xüsusi şərtlər qüvvədə qalır.
Kvartil jurnalları müqayisə etməyə kömək edir, lakin nəşrin nəzərə alınmasına zəmanət vermir. Kvartillərin və AAK tələblərinin ətraflı təhlili ayrıca mövzudur. Burada lazım olan indeksi və nəşr tipini müəyyənləşdirmək vacibdir. Qrant üçün əlavə olaraq maliyyələşdirən təşkilatın şərtlərini də yoxlayın.
Scopus nədir və elmi müəlliflərə hansı imkanlar verir
Scopus — Elsevier-in müxtəlif naşirlərin və fənlərin nəşrlərini birləşdirən elmi nəşrlər və istinadlar bazasıdır. Onun praktiki üstünlüyü — bir iş üçün bir neçə jurnal seçmək imkanıdır. Təcrübəmizə görə, texniki və tibbi ixtisaslarda uyğun jurnalların seçimi burada yalnız WoS-da axtarışa nisbətən xeyli genişdir. Bu, xüsusilə tətbiqi və fənlərarası tədqiqatlar üçün faydalıdır.
Müşahidələrimizə görə, Scopus-da nəşrin təxmini müddətləri kvartillər üzrə fərqlənir: Q4 — 3–6 ay, Q3 — 3–8 ay, Q2 — 6–12 ay, Q1 — 6–24 ay. Buna görə «bir neçə aya Scopus-da məqalə» vədini dərhal dəqiqləşdirmək lazımdır: hansı jurnalda və hansı səviyyədə?
Uyğun variantları tez müqayisə etmək istəyirsiniz?
Jurnalların adları, mövzusu, kvartili, indeksləşdirilməsi, APC və təxmini nəşr müddətləri göstərilən pulsuz yoxlama siyahısını əldə edin. 4–5 ay müddəti zəmanət deyil, orientirdir: o, məqalənin mövzusundan, redaksiyanın yüklənməsindən, rəyləndirmədən və müəllifin düzəlişləri nə qədər tez etməsindən asılıdır.
Bunlar orientirlərdir, zəmanət deyil. İlk qərar, məqalənin qəbulu və işıq üzü görməsi ayrı-ayrı mərhələlərdir; sürətli cavab imtina da ola bilər. Düzəlişlər, təkrar göndərilmə və indeksləşdirmə üçün vaxt ehtiyatı lazımdır.
Q3–Q4 dar tətbiqi məsələ üçün uyğun ola bilər, Q1–Q2 isə daha tələbkar seçimə hazır olan iş üçün.
Web of Science: SCIE, SSCI, AHCI və ESCI bir-birindən nə ilə fərqlənir
Web of Science — bir neçə bazadan ibarət platformadır. Core Collection-da təbiət və texnika elmləri üçün SCIE, sosial elmlər üçün SSCI, incəsənət və humanitar tədqiqatlar üçün isə AHCI seçilir. Clarivate bu qrupu flaqman indekslər adlandırır: bu, öz sahəsində təsdiqlənmiş təsirə malik jurnalların daxil olduğu ən seçmə klasterdir. ESCI də Core Collection-a aiddir, lakin ora seçim keyfiyyət meyarlarına əsaslanır.
Yeni jurnal üçün yol indi naşirin müraciəti və redaksiya təcrübəsinin yoxlanılması ilə başlayır. 24 keyfiyyət meyarı yerinə yetirildikdə nəşr ESCI-yə daxil edilir. SCIE, SSCI və ya AHCI-yə keçid üçün dörd təsir meyarı üzrə əlavə qiymətləndirmə tələb olunur: jurnalın, müəlliflərin və redaksiya heyətinin istinadlarının təhlili, həmçinin məzmunun əhəmiyyəti. Keçid üçün təkcə yüksək istinad göstəricisi kifayət deyil.
Təcrübəmizdə flaqman qrupunun jurnalları arasında iri beynəlxalq naşirlərin nəşrləri üstünlük təşkil edir [11]. Onların infrastrukturu rəyləndirməni və redaksiya nəzarətini dəstəkləməyə kömək edir. Lakin naşirin ölçüsü rəsmi buraxılış vəsiqəsi deyil: kiçik nəşriyyat və ya elmi cəmiyyət də meyarlara uyğun jurnal buraxa bilər.
AAK ESCI-ni SCIE, SSCI, AHCI və digər bazalarla yanaşı tanınan WoS resursları siyahısına birbaşa daxil edir. Lakin konkret tələb məhz SCIE-ni nəzərdə tutursa, ESCI-dəki nəşr onu əvəz etməyəcək. Təsir faktoru burada məsələni həll etmir: JCR-in 2023-cü il buraxılışından etibarən JIF ESCI və AHCI-yə də şamil olunur.
ESCI niyə ucuz idi — və nə dəyişdi
ESCI — Web of Science Core Collection tərkibindəki indeksdir. Müşahidələrimizə görə, əvvəllər ESCI jurnallarında nəşr Web of Science-ə daxil olmağın daha əlçatan yolu idi: nəşrlərin daxil edilməsinin praktiki həddi daha yumşaq, büdcə variantlarının seçimi isə daha geniş idi. Eyni zamanda jurnalın indeksə seçilməsi ilə məqalənin redaksiya tərəfindən qəbulu ayrı-ayrı proseslərdir.
Son iki ildə biz ESCI jurnallarının geniş miqyaslı yenidən qiymətləndirilməsini və bazadan çıxarılmasını, həmçinin yeni nəşrlər üçün daha yüksək praktiki həddi müşahidə edirik. Komandamızın qiymətləndirməsinə görə, ESCI-yə yeni daxil olanların təxminən 70%-i iri naşirlərin payına düşür. Bu, Clarivate-in dərc etdiyi statistika deyil, meylə dair bizim qiymətləndirməmizdir.
Clarivate jurnalların müntəzəm yenidən qiymətləndirilməsini və nəzarət alətlərinin gücləndirilməsini təsdiqləyir. On hold statusu yoxlama müddətində yeni məzmunun indeksləşdirilməsinin dayandırılması deməkdir; yoxlamadan sonra jurnal bazada qala və ya əhatədən məhrum ola bilər. Bununla belə, belə bir yoxlama özlüyündə hələ yekun çıxarılma demək deyil.
ESCI hələ də qənaətli variant ola bilər, lakin əvvəlki «asan giriş»ə bel bağlamağa dəyməz. Dar mövzuda uyğun nəşrlərin sayı az ola bilər. Onda ucuz təklif gözləyərək aylar itirməmək üçün axtarışı Scopus-a genişləndirin.
Web of Science və Scopus fərqi: müddət, büdcə və risklər
Dörd marşrutu cədvəl üzrə müqayisə edin: müddəti, dəyəri və tələbləri birlikdə qiymətləndirmək lazımdır. Desk reject xarici rəyləndirməyə qədər imtina deməkdir; bu mərhələnin keçilməsi isə hələ məqalənin qəbuluna zəmanət vermir. İndeksləşdirmə statusunu seçdiyiniz hər jurnalda yoxlayın.
Müqayisə cədvəli
Nəşrin planlaşdırılması üçün komandanın işçi qiymətləndirmələri. Dəyər ABŞ dolları ilə göstərilib; fərdi şərtlər və əlavə xərclər seçilmiş nəşrdə dəqiqləşdirilir.
| Meyar | WoS ESCI | Scopus Q3–Q4 | Scopus Q1–Q2 | WoS SCIE / SSCI / AHCI |
|---|---|---|---|---|
| Nəşr müddəti | 4–12 ay | Q4: 3–6; Q3: 3–8 ay | Q2: 6–12; Q1: 6–24 ay | 12–24 ay |
| Desk reject | 70–80% | Təxminən 80% | 90–95% | 90–95% |
| Dəyər | $0–800 | $0–1000 | $1500–5000* | $0–5000 |
| Məqaləyə tələblər | Orta | Orta dərəcədə yüksək | Çox yüksək | Çox yüksək, hətta ekstremal səviyyədə |
| Jurnalın statusu | Göndərmədən və ödənişdən əvvəl yoxlamaq | Göndərmədən və ödənişdən əvvəl yoxlamaq | Göndərmədən və ödənişdən əvvəl yoxlamaq | Göndərmədən və ödənişdən əvvəl yoxlamaq |
Scopus Q1–Q2 diapazonu pulsuz variantları istisna etmir. Tərcümə, redaktə və müşayiət, əgər lazımdırsa, ayrıca ödənilir. Qruplar kəsişir: bir jurnal həm Scopus-a, həm də WoS-a daxil ola bilər.
Pulsuz nəşr daha çox vaxt ehtiyatı tələb edə bilər. Təcrübəmizə görə, belə variantlar arasında uzun rəyləndirmə və nəşr üçün böyük növbəsi olan universitet jurnallarına tez-tez rast gəlinir. Bu cür nəşrlərdə göndərilmədən məqalənin işıq üzü görməsinə qədər yol çox vaxt 14–24 ay çəkir. Buna görə ödənişin olmamasını redaksiyanın real təqvimi ilə tutuşdurmaq lazımdır.
ESCI-nin üstünlüyü yalnız uyğun jurnal olduqda işləyir. Aşağı qiymət uyğun olmayan mövzunu və ya dayandırılmış indeksləşdirməni kompensasiya etmir.
Pulsuz konsultasiyaya yazılın. Uyğun bazanı müəyyən etməyə, jurnalın səviyyəsini seçməyə, nəşrin müddətini, tələblərini və büdcəsini qiymətləndirməyə kömək edəcəyik.
AAK üçün hansı baza daha uyğundur: müxtəlif məsələlər üçün həllər
Nəşr müəyyən tarixə lazımdır. Hesabat, attestasiya və ya müdafiə üçün son tarixə hansı nəticənin gərəkdiyini dəqiqləşdirin: qəbul, məqalənin işıq üzü görməsi, yoxsa bazada qeyd. Vaxt ehtiyatı azdırsa və məsələniz üçün yolveriləndirsə, Scopus Q3–Q4 və ESCI ilə başlayın. Müdafiə üçün ilkin müzakirənin təqvimini nəzərə alın.
Büdcə məhduddur. İşin səviyyəsi uyğun gəlirsə, ESCI, Scopus Q3–Q4 və SCIE/SSCI/AHCI-dəki pulsuz variantları tutuşdurun. Ödənişə qənaət rəyləndirməni qısaltmır. Göndərmədən əvvəl tərcümə və əlavə xidmətlər daxil olmaqla tam məbləği dəqiqləşdirin.
Texniki və ya tibbi tədqiqat. Scopus-dan başlayın: təcrübəmizə görə, burada mövzu baxımından yaxın bir neçə variant tapmaq daha asandır. Güclü eksperimental və ya klinik iş üçün SCIE-yə baxın. Tədqiqatın metodunu və miqyasını jurnalın son nəşrləri ilə tutuşdurun.
Elmi ad, qrant və beynəlxalq portfel. Kifayət qədər yenilik və vaxt ehtiyatı olduqda prioritet namizədlər Scopus Q1–Q2 və WoS-un flaqman indeksləri ola bilər. Humanitar istiqamətlər üçün AHCI-ni, sosial istiqamətlər üçün isə SSCI-ni nəzərə alın. Söhbət professor adından gedirsə, AAK tələbləri sahə üzrə yoxlanılır: SCIE ayrıca riyaziyyat və mexanika, fizika və astronomiya, kimya üçün ayrılıb; bu qaydanı bütün texniki ixtisaslara şamil etmək olmaz.
Nəticə: qərarı necə qəbul etməli
«AAK üçün Scopus yoxsa WoS» sualının cavabı məqsəddən başlayır. Lazım olan indeksi, son tarixi, büdcəni və əlyazmanın hazırlıq səviyyəsini yazın. Sonra uyğun jurnalları eyni meyarlar üzrə müqayisə edin.
ESCI diqqətli seçim şərtilə büdcə variantı olaraq qalır. Scopus kvartillər üzrə seçim imkanı verir, xüsusilə texniki və tibbi istiqamətlərdə. SCIE, SSCI və AHCI ən tələbkar seçimə hazır olan işlərə uyğundur. Elmi məsələni öz resurslarınızla uzlaşdırın.
Jurnalın statusunu yoxlamaq üçün rəsmi mənbələr
Göndərmədən əvvəl jurnalın cari indeksləşdirilməsini yoxlayın: Elsevier-in Scopus məzmunu və jurnal siyahıları. Web of Science əhatəsi üçün Clarivate-in jurnal əhatəsi və Master Journal List barədə izahına baxın.
