Giriş
Azərbaycanda PhD müdafiəsi — yalnız “dissertasiya yazmaq” deyil. Ən çox problem iki məsələ üzərində yaranır: nəşrlər və sənədlər paketi. Və ən ağrılısı odur ki, bəzən namizəd elmi işi həqiqətən görür, amma formal səbəblərə görə “dayanır”: yanlış indeksləşdirmə, uyğun olmayan nəşr növü və ya sənədlər təqdim edilən anda məqalənin bazada hələ görünməməsi.
Bu məqalədə Azərbaycanda PhD müdafiəsinə hazırlıq zamanı adətən yoxlanan tələbləri addım-addım izah edirik:
– neçə məqalə və neçə tezis/məruzə tələb olunur;
– humanitar/sosial və dəqiq/təbiət elmləri arasında fərq nədən ibarətdir;
– “beynəlxalq indeksləşdirilən jurnallar” nə deməkdir və niyə praktikada bu çox vaxt universitetdən, komissiyadan və elmi rəhbərdən asılı olur;
– nəşrlərin qəbul edilməməsinin ən tipik səbəbləri (və bunun qarşısını necə almaq olar).
Sənədləri təqdim etmədən bir həftə əvvəl onları “stresslə” toplamayın deyə, biz doktorantlar üçün yoxlama siyahısı hazırladıq: PhD müdafiəsi üçün 21 məcburi sənəd. Bu sənədlərdən ən azı biri çatışmadıqda müdafiə prosesi rədd edilə bilər. Yoxlama siyahısını birbaşa məqalədən — aşağıdakı formadan əldə edə bilərsiniz 👇
Doktorant üçün yoxlama siyahısı: PhD müdafiəsi üçün 21 məcburi sənəd
Təqdimatı formal səbəblərə görə “batırmamaq” üçün sənədləri AAK siyahısına uyğun toplayın.
Əlaqə məlumatlarınızı yazın — yoxlama siyahısını e-poçt ünvanınıza göndərəcəyik.
1) Nəşrlər: minimum nə tələb olunur
1.1. Dissertasiya mövzusu üzrə məqalələr: 5 nəşr
Minimum tələb: dissertasiyanın əsas nəticələrini əks etdirən beş (5) elmi məqalə.
Vacib nüans: bəzi hallarda (konkret dissertasiya şurası/universitetin tələblərindən asılı olaraq) bu 5 məqalədən 2-nin fərdi (həmmüəllifsiz) olması tələbi ilə də rastlaşmaq olar. Son anda planı dəyişməmək üçün bunu nəşrə başlamazdan əvvəl öz şuranızda dəqiqləşdirin.
1.2. Konfrans tezisləri/məruzələr: minimum 3
Respublika və ya beynəlxalq elmi tədbirlərin (konfrans, konqres, simpozium və s.) nəticələri üzrə üç (3) tezis və ya məruzə tələb olunur və onların ən azı birinin (1) xaricdə dərc edilməsi vacibdir.
2) “Beynəlxalq indeksləşdirilən jurnallar”: sahələr üzrə fərq
Azərbaycan tələblərinin əsas xüsusiyyəti — elm sahələri üzrə diferensiasiyadır. Beynəlxalq indeksləşdirilən jurnallarda tələb olunan məcburi nəşrlərin sayı dissertasiyanın humanitar/sosial elmlərə, yoxsa dəqiq/təbiət elmlərinə aid olmasından asılı olaraq dəyişir.
Beynəlxalq indeksləşdirilən jurnallarda minimum nəşr sayı:
– Humanitar və sosial elmlər: minimum 1 məqalə,
– Dəqiq və təbiət elmləri: minimum 2 məqalə.
“Hansı baza nəzərdə tutulur?” barədə vacib nüans
Rəsmi sənədlərdə çox vaxt “yalnız Scopus/WoS” kimi sərt dəqiqlik olmur. Praktikada isə universitet / komissiya / elmi rəhbər konkret bazalar tələb edə bilər:
– bəzi hallarda ERIH Plus və ya Index Copernicus kifayət edir,
– digər hallarda isə Scopus və ya Web of Science israrla tələb olunur.
Ona görə də qayda №1: nəşrə başlamazdan əvvəl məhz sizin dissertasiya şuranızın tələblərini yoxlayın. Bu, aylarla vaxtı və əsəbi qoruyur.
3) Nəşrlər nə zaman “qəbul edilmir”: ən tipik səbəblər
Səbəb №1. Plagiat
Plagiat — nəşrlərin qəbul edilməməsi və dərəcənin verilməsindən imtinanın ən geniş yayılmış səbəblərindən biridir. Sənədlər paketində plagiatın olmamasını təsdiqləyən arayışlar/təsdiqlər tələb olunursa — bunu görməməzlikdən gəlmək olmaz.
Səbəb №2. Beynəlxalq indeksləşdirilən nəşrlərin sayı yetərli deyil
AAK sahədən asılı olaraq “beynəlxalq indeksləşdirilən” nəşrlər üzrə minimum həddi müəyyən edir. Tipik səhv belə görünür:
Tipik səhv: namizəd “5 məqalə” tələbini yerinə yetirib, amma həmin 5 məqalənin hamısı yalnız milli jurnallarda dərc olunub.
Nəticə: ümumi say var, amma beynəlxalq indeksləşdirmə üzrə minimum yerinə yetirilməyib → nəşrlər qəbul edilməyə bilər.
Səbəb №3. “Beynəlxalq” adlanan jurnal əslində indeksləşdirilmir
Klassik ssenari: namizəd özünü “beynəlxalq” adlandıran nəşrlərdə dərc olunur, amma bu jurnallar tələb olunan indeksləşdirmə sistemlərinə daxil deyil → belə məqalələr “beynəlxalq” kimi sayılmaya bilər.
Səbəb №4. Məqalə var, amma təqdimetmə anında bazada görünmür
Jurnal indeksləşdirilsə belə, gecikmə ola bilər: məqalə saytında artıq dərc olunub, amma hələ bazaya düşməyib. Bu halda sənədlər təqdim edilən zaman və ya ilkin müzakirə mərhələsində məqalə qəbul edilməyə bilər.
Praktik məsləhət: “indeksləşdirmə gecikməsi” üçün 1–3 ay ehtiyat vaxt saxlayın və sənəd təqdimatını “sıx” planlamayın.
Nəticə
Azərbaycanda PhD almaq elə bir prosesdir ki, nəticə yalnız dissertasiyanın keyfiyyətindən deyil, həm də formal tələblərin nə dərəcədə düzgün yerinə yetirilməsindən asılıdır. Minimum qaydalar sadə görünür (5 məqalə + 3 tezis/məruzə, üstəlik sahədən asılı olaraq beynəlxalq indeksləşdirilən nəşrlər), amma praktikada ən böyük risklər üç nöqtədə yaranır:
– uyğunsuz indeksləşdirmə (jurnal “beynəlxalq” kimi görünür, amma qəbul üçün uyğun deyil);
– məqalə təqdimetmə anında bazada hələ görünmür;
– sənədlərdə səhvlər və ya ən azı bir məcburi sənədin olmaması.
Ən düzgün strategiya — əvvəlcədən planlamaqdır: öz dissertasiya şuranızın tələblərini dəqiqləşdirin, indeksləşdirmə üçün vaxt ehtiyatı saxlayın və sənədləri чек-listə əsasən toplayın — “yaddaşa” yox.
Azərbaycanda PhD üçün “beynəlxalq” nəşr lazımdır və qəbul edilməməsi riskini istəmirsiniz?
Biz ERIH Plus və ya Index Copernicus bazalarında indeksləşdirilən jurnallarda məqalənizin dərcinə “açar təslim” tam dəstək göstəririk: jurnalı seçmək və rəsmi mənbələrdə indeksləşdirməni yoxlamaqdan tutmuş, rəyçilərdən sonra düzəlişlərə və nəşrin çıxışına nəzarətə qədər.
Xidmətə daxildir:
– Mövzu və tələblərinizə uyğun jurnal seçimi;
– Rəsmi bazalarda indeksləşdirmənin yoxlanması;
– Məqalənin jurnal standartlarına uyğunlaşdırılması (redaktə/təkmilləşdirmə/tərcümə lazım olduqda);
– Nəticəyə qədər müşayiət + nəşrə nəzarət.
Rəsmi müqavilə • məxfilik • nəticə zəmanəti və ya pulun qaytarılması • indeksləşdirmə zəmanəti
