Giriş
Əgər tədqiqatçısınızsa, yəqin ki, belə e-mail-lər alırsınız: “Hörmətli müəllif, araşdırmalarınızı izləyirik və Scopus jurnalımızda məqalənizi dərc etməyə dəvət edirik”. Ürək döyünür, düşünürsünüz ki, işiniz qiymətləndirildi. Ancaq gerçəklik başqadır: bu məktubların ~90%-i avtomatik kütləvi göndərişdir və sizi fərdi olaraq dəvət etmir.
Problem burasındadır: cavab verib məqalə göndərdikdən sonra bəziləri başa düşür ki, jurnal ya Scopus-dan çıxıb, ya da heç indeksləşməyib, ya da “predatory” əlamətləri var. Nəticə: itirilmiş vaxt, pul, etibar və jurnalda “ilişib qalan” məqalə.
Bu məqalədə öyrənəcəksiniz:
– Niyə sizə belə məktublar gəlir (və bu sizin “tanınmağınız” deyil);
– Necə 3 dəqiqədə jurnalın Scopus statusunu yoxlamaq;
– Hansı əlamətlər riski göstərir;
– Nə vaxt cavab vermək olar və necə;
– Hazır şablon cavablar.
Məqsəd: qərar qəbul etmək üçün sizi silahlandırmaq, panikaya salmaq yox.
Niyə sizə yazırlar?
Çox jurnallar (xüsusən yeni və ya kommersiya yönümlü platformalar) aktiv şəkildə müəlliflər axtarır. Bunu necə edirlər?
– Açıq bazalar: Google Scholar, ResearchGate, ORCID profilləri skan edilir;
– Keyword matching: sizin əvvəlki nəşrlərinizin açar sözlərinə uyğun “dəvət” göndərirlər;
– Avtomatlaşdırılmış kampaniyalar: bəzən bir gündə minlərlə müəllifə eyni məktub gedir.
Bu fərdi dəvət deyil — marketinq texnikasıdır. Jurnalın sizin işinizi oxuduğunu və həqiqətən dəyər verdiyini düşünməyin. Əksər hallarda, sistemdə sadəcə sizin adınız və general mövzunuz var.
5 addımlıq alqoritm: məktubu aldınız — nə edirsiniz?
Addım 1: Jurnalın adını və ISSN-ni çıxarın
Məktubda jurnal adını və mümkünsə ISSN nömrəsini tapın. Diqqət: bəzən məktubda yalnız ad olur, ISSN yoxdur — bu artıq ilk risk siqnalıdır.
Addım 2: Scopus Sources-də yoxlayın
Scopus Sources səhifəsinə gedin və jurnalın adını və ya ISSN-ni axtarın. Diqqət:
– Sadəcə Google-da axtarmayın — saxtakarlıq saytlar oxşar adlarla çıxa bilər;
– ISSN-ni dəqiq yoxlayın (bəzən “1234-5678” əvəzinə “1234-567X” olur);
– “Active” statusunu və indeksləşmə tarixini baxın.
Addım 3: Jurnalın rəsmi saytına girin (məktubdan deyil, Google-dan)
Məktubdakı linkə deyil, özünüz axtarışdan tapın. Baxın:
– Sayt professional görünürmü, yoxsa şablon dizayndır?
– Editorial board var? Üzvlər real insanlarmı, yoxsa uydurma adlar?
– APC (Article Processing Charge) açıq göstərilir?
– Guide for Authors, peer review policy, etika siyasəti varmı?
Addım 4: Risk siqnallarını qiymətləndirin
Aşağıdakı siyahıdan 3+ əlamət varsa — yüksək risk.
Addım 5: Qərar verin
– Jurnal normal görünürsə: cavab verin, amma uydurma vəd verməyin. Suallar verin (bax şablon 1).
– Şübhə varsa: araşdırın, həmkarlardan soruşun, və ya {BRAND_NAME}-ə yoxlama üçün müraciət edin.
– Aydın risk əlamətləri varsa: cavab verməyin və ya nəzakətlə imtina edin.
Scopus yoxlaması: 3 dəqiqəlik test
Addım-addım təlimat:
1. Scopus Sources-ə girin: scopus.com/sources
2. ISSN-lə axtar: ən etibarlı metod budur
3. Nəticəni yoxlayın:
– “Active in Scopus” statusu varmı?
– Coverage years (indeksləşmə tarixçəsi) normaldırmı?
– Əgər jurnal 2023-də əlavə olunub, amma siz 2020-ci il məqalənizlə “indexed” görünürsünüzsə — fərq var, jurnal arxivləri retroaktiv indeksləməyib
4. Domen uyğunluğunu yoxlayın: Scopus-da göstərilən sayt ilə məktubdakı sayt eyni olmalıdır
Tipik səhvlər:
– “International Journal of X” və “International Journal of X Sciences” — fərqli jurnallardır
– ISSN-in bir rəqəmi fərqlidir → başqa jurnal
– Sayt .com, amma Scopus-da .org göstərilir → saxta sayt ola bilər
Risk siqnalları (Red Flags)
Aşağıdakı əlamətlər varsa, ehtiyatlı olun:
1. Məktubda ISSN yoxdur və ya jurnal haqqında minimal məlumat var;
2. “Tez nəşr” vədi: “5 gün peer review”, “guaranteed acceptance” — real elmi jurnallarda bu olmur;
3. Məqaləni birbaşa e-mail-ə göndərin deməsi (normal jurnallarda submission system var);
4. Special Issue konveyeri: hər ay 3-5 Special Issue elan edirlər;
5. Qəfil ödəniş tələbi: APC qeyd olunmayıb, sonradan “sürpriz invoice” gəlir;
6. Redaksiya heyəti şübhəli: tanınmayan adlar, eyni insanlar bir çox jurnalda, fake profillər;
7. Saytda qrammatik səhvlər və ya maşın tərcüməsi hiss olunur;
8. “Indexed in Scopus” yazır, amma Scopus Sources-də yoxdur — açıq yalan;
9. Jurnalın yaşı 1-2 ildir, amma minlərlə məqalə var;
10. Impact factor göstərilir, amma JCR-də yoxdur (və ya özlərinin “uydurduğu” IF-dir);
11. Əlaqə məlumatları qeyri-professional: gmail, yahoo və s;
12. Mövzu çox geniş: “All areas of science” — real jurnallarda fokus dardır.
3+ əlamət varsa → yüksək risk. 5+ əlamət → demək olar ki, predatory jurnal.
Nə vaxt cavab vermək olar?
Cavab vermək normal haldır, əgər:
– Jurnal Scopus-da Active statusundadır və ISSN uyğundur;
– Sayt professional, redaksiya heyəti real, etika siyasətləri aydındır;
– APC şəffaf göstərilir (və ya “no APC” qeyd olunur);
– Sizin mövzunuz jurnalın Scope-una uyğundur;
– Peer review prosesi və timeline realistikdir.
Cavab verərkən:
– Məqalənizi dərhal göndərməyin;
– Əvvəlcə suallar verin (APC, review timeline, indexing status, submission guidelines);
– Cavablarını qiymətləndirin: professional və konkret olmalıdır.
3 hazır cavab şablonu
Şablon 1: Neutral cavab + suallar
Mövzu: Re: Invitation to Submit — [Jurnal adı]
Hörmətli redaksiya,
Dəvətiniz üçün təşəkkür edirəm. Məqalə göndərməzdən əvvəl, bir neçə sual vermək istərdim:
1. Jurnalınızın Scopus və Web of Science indeksləşmə statusu nədir?
2. Article Processing Charge (APC) məbləği nə qədərdir?
3. Peer review prosesi neçə həftə çəkir (orta müddət)?
4. Submission guidelines harada yerləşir?
5. Acceptance rate nə qədərdir?
Bu məlumatları aldıqdan sonra qərar verə bilərəm.
Hörmətlə,
[Adınız]
Şablon 2: Nəzakətli imtina
Mövzu: Re: Invitation to Submit — [Jurnal adı]
Hörmətli redaksiya,
Dəvətiniz üçün minnətdaram. Ancaq hazırda bu istiqamətdə məqalə hazırlamıram və digər jurnallarda submission proseslərim davam edir.
Gələcəkdə əməkdaşlıq imkanı yaranarsa, əlaqə saxlayaram.
Uğurlar arzulayıram,
[Adınız]
Şablon 3: İndeksləşmə təsdiqi tələbi
Mövzu: Re: Invitation to Submit — Indexing Confirmation Request
Hörmətli redaksiya,
Marağınız üçün təşəkkür edirəm. Submission-dan əvvəl, jurnalınızın rəsmi Scopus ISSN nömrəsini və indeksləşmə statusunu təsdiq edə bilərsinizmi?
Həmçinin, jurnalın rəsmi sayt ünvanını (Scopus-da qeyd olunan domain) göndərə bilərsinizmi?
Məlumat aldıqdan sonra qərar verəcəyəm.
Hörmətlə,
[Adınız]
Ən çox edilən səhvlər
– Məqaləni dərhal göndərmək: “dəvət aldım, deməli göndərim” — yox, əvvəl yoxlayın;
– “Fast track” vədinə inanmaq: real peer review 4-12 həftə çəkir, 5 gün deyil;
– Sayt domenini yoxlamamaq: məktubdakı link saxta sayta aparır, real jurnal başqa domendədir;
– “Agent” və ya “vasitəçi”yə ödəmək: bəzi fırıldaqçılar “biz sizə köməklik edirik, bizə ödəyin” deyir — jurnala birbaşa müraciət edin;
– Scopus-da adı oxşar jurnalı qarışdırmaq: “Journal of X” və “International Journal of X” fərqlidir;
– Redaksiyadan cavab gəlməyəndə panika etməmək, amma da pul ödəməmək: əgər submission etdikdən sonra heç cavab yoxdursa və birdən invoice gəlirsə — dayandırın, araşdırın.
Məqalələr Akademiyasından əlavə dəstək
Əgər özünüz yoxlamağa vaxt yoxdur və ya əmin olmaq istəyirsinizsə, biz jurnalın təhlükəsizlik yoxlamasını submission-dan əvvəl aparırıq:
✅ Scopus statusu
✅ Sayt uyğunsuzluqları və domen yoxlaması
✅ Red flags analizi
✅ Real timeline və APC şəffaflığı
✅ Tövsiyə: göndərmək və ya gözləmək
WHATSAPP nömrəsinə yazın: «SCOPUS CHECK»
Nəticə: nə etməli?
Jurnaldan dəvət məktubu aldıqda:
1. Panika etməyin, sevinməyin də — bu avtomatik marketinqdir;
2. Scopus Sources-də yoxlayın — ISSN və domen uyğunluğuna diqqət;
3. Risk siqnallarını sayın — 3+ əlamət = yüksək risk;
4. Suallar verin — APC, timeline, peer review haqqında konkret cavab alın;
5. Şübhə varsa, göndərməyin — itirilmiş vaxt və pulu geri qaytarmaq olmur.
Ən yaxşı strategiya: təsdiqləmədən submission etməmək. Bir neçə dəqiqə araşdırma sizi aylar boyu problеmdən xilas edə bilər.
FAQ
S: Scopus jurnalından dəvət aldım, deməli etibarlıdır?
C: Xeyr. Məktubda “Scopus indexed” yazıla bilər, amma siz mütləq Scopus Sources-də yoxlamalısınız. Bəzi jurnallar Scopus-dan çıxıb, bəziləri heç indeksləşməyib, sadəcə yalan yazır.
S: Jurnalın ISSN-ni Scopus-da tapdım, amma sayt fərqlidir. Problem varmı?
C: Bəli, böyük problem. Saxta sayt ola bilər. Scopus-da göstərilən rəsmi domenlə məktubdakı linki müqayisə edin — uyğun olmalıdır.
S: “5 günə peer review” vəd edirlər, bu normal deyil?
C: Xeyr, real peer review ən azı 3-4 həftə, ortalama 6-12 həftə çəkir. “Fast track” vədi əksər hallarda predatory jurnal əlamətidir.
S: Məqaləni göndərdim, indi şübhələnirəm. Nə edim?
C: Dərhal redaksiyaya yazıb məqalənizi geri çəkmək (withdraw) istəyin. Əgər pul ödəməmisinizsə, sadəcə submission-u cancel edin. Pul ödəmişsinizsə, cavab almağa çalışın və gələcəkdə daha diqqətli olun.
S: Necə bilim ki, jurnalın redaksiya heyəti real insanlardır?
C: Editorial board üzvlərinin adlarını Google Scholar, ORCID, LinkedIn-də axtarın. Əgər heç bir digital footprint yoxdursa və ya eyni şəxs 10 jurnalda editordursa — şübhəli hal.
