Son vaxtlar xüsusilə Scopus-da yüksək protsentil göstəricisinə malik olan yırtıcı jurnallarda Qazaxıstan tədqiqatçılarının məqalələrinin sayında ciddi artım müşahidə olunur.
Belə nəşrlər müəllifləri sürətli dərc vədləri ilə cəlb edir, lakin uzunmüddətli perspektivdə ciddi zərər vura bilər.
Qazaxıstanda dissertasiyanın müdafiəsi və ya elmi adın alınması üçün əsas şərtlərdən biri – jurnalın həmin dövrdə aktiv indekslənməsi hesab olunur.
Bu səbəbdən biz sizə jurnalı əvvəlcədən qiymətləndirməyə və yırtıcı nəşrdə dərc riskindən qaçmağa kömək edəcək qısa təlimat hazırladıq.
Qazaxıstan alimlərinin yırtıcı jurnallarda dərc olunmasının əsas səbəbi
Müdafiə və ya elmi dərəcə almaq üçün tələblərdən biri – yüksək protsentil göstəricisinə malik jurnalda məqalə dərc etdirməkdir.
Alimlər bu məqsədə mümkün qədər tez və asan çatmağa çalışdıqları üçün tez-tez yırtıcı jurnalların tələsinə düşürlər.
Əksər hallarda bu, elektron poçt vasitəsilə dəvət alındıqdan sonra baş verir.
Redaksiya qısa müddətdə nəşr vəd edir və müəyyən ödəniş tələb edir.
İlk baxışdan belə jurnallar elmi standartlara cavab verir kimi görünür. Müəllif məqaləsini göndərir və bir neçə gün ərzində rəy prosesi olmadan qəbul cavabı alır.
Alimlər məmnun qalıb ödənişi edirlər və məqalə tezliklə nəşr olunur, bəzən hətta Scopus-da indekslənir.
Lakin bu nəşrlər eyni zamanda onlarla, yüzlərlə, bəzən minlərlə oxşar məqaləni dərc etməyə başlayır.
Nəticədə jurnal yoxlamaya düşür və Scopus bazasından çıxarılır.
Beləliklə, müəlliflər həm pul, həm vaxt, həm də əsəblərini itirirlər.
Təlimat: bundan necə qaçmaq olar
1. Dəvət edən jurnalı tənqidi qiymətləndirin.
Məqalə dəvətləri göndərmək qadağan deyil, amma məktubun məzmununa diqqət edin.
Əgər orada “sürətli rəy və nəşr” vəd edilirsə – bu artıq təhlükə siqnalıdır.
Əgər məqaləniz bir neçə gün ərzində rəy prosesi olmadan qəbul edilibsə, belə jurnalda nəşr etməmək daha doğrudur.
2. Aims & Scope bölməsini analiz edin.
Jurnalda dərc olunan mövzular elan edilən sahəyə uyğun gəlirmi?
Məsələn, iqtisadiyyat jurnalı tibbi məqalələr dərc etməyə başlayıbsa – bu artıq şübhə doğurur.
Bunu yoxlamaq üçün son buraxılışları nəzərdən keçirin.
3. Məqalə sayını qiymətləndirin.
Əgər son aylarda jurnalda nəşr olunan məqalələrin sayı kəskin artıbsa – bu narahatedici göstəricidir.
4. Scimago.com saytında jurnal haqda rəyləri yoxlayın.
Vicdansız jurnallar haqqında alimlər tez-tez mənfi şərhlər yazırlar.
5. Nəşr olunan məqalələrin keyfiyyətinə baxın.
Əgər məqalələr 5–6 səhifədir və ədəbiyyat siyahısı cəmi 5–10 səthi mənbədən ibarətdirsə – bu da ciddi siqnaldır.
Nəticə
Yırtıcı jurnallarda dərc olunma problemi Qazaxıstan alimləri üçün getdikcə daha aktual olur.
Yüksək protsentil tələbləri bir çox tədqiqatçıları “tez və rahat” yollar axtarmağa vadar edir, bu isə çox vaxt vicdansız nəşriyyatlarla əməkdaşlığa gətirib çıxarır.
Belə jurnalların əsas təhlükəsi ondan ibarətdir ki, onlar indeksləşməni itirə bilər – nəticədə müəlliflər nəşr olunmuş nəticələrini, həm də xərclədikləri vəsaiti və vaxtı itirirlər.
Bu risklərdən yayınmaq üçün:
Dəvətləri tənqidi qiymətləndirin,
Jurnalın mövzu uyğunluğunu analiz edin,
Məqalə sayını və rəy keyfiyyətini yoxlayın,
Scimago və oxşar platformalarda rəyləri oxuyun.
Bu sadə qaydalara əməl etməklə siz elmi reputasiyanızı qoruya və keyfiyyətli nəşr təmin edə bilərsiniz.
